{
"taal": "nl",
"versie": "2026-08-05m",
"themas": [
"De structuren",
"De privileges",
"Jouw geld",
"Waar het heen gaat",
"Regels voor jou, niet voor hen"
],
"vragen": [
{
"id": "v01",
"thema": "De structuren",
"type": "schatting",
"vraag": "Hoeveel regeringen telt België?",
"cijfer": 6,
"eenheid": "regeringen",
"onderschrift": "en evenveel parlementen - voor 11,8 miljoen inwoners",
"feit": "Federaal, Vlaams, Waals, Brussels, Franstalig en Duitstalig - samen 61 regeringszitjes en 795 parlementszetels. Eén totaalcijfer voor het geheel bestaat alleen voor 2018: toen 670 miljoen euro per jaar voor alle regeringen en parlementen samen. De deelcijfers zijn wél actueel: het Vlaams Parlement alléén gaf in 2025 137,8 miljoen euro uit. Nederland begroot voor zijn Eerste én Tweede Kamer samen 288 miljoen (2026), voor 18 miljoen inwoners. Omgerekend: ruim 20 euro per Vlaming voor het Vlaams Parlement alleen, tegenover 16 euro per Nederlander voor zijn volledige parlement - en daar komt bij ons de federale Kamer en Senaat nog bovenop.",
"bron": {
"titel": "Vlaams Parlement - Rekening over 2025 (gepubliceerd juni 2026)",
"url": "https://www.vlaamsparlement.be/sites/default/files/2026-07/Rekening%20over%202025.pdf"
},
"opties": [
"Twee",
"Drie",
"Zes",
"Twaalf"
],
"juist": 2,
"meningsvraag": "Vind jij dat België het met minder regeringen moet doen, zoals onze buurlanden?",
"bronnen": [
{
"titel": "Vlaams Parlement - Rekening over 2025 (gepubliceerd juni 2026)",
"url": "https://www.vlaamsparlement.be/sites/default/files/2026-07/Rekening%20over%202025.pdf"
},
{
"titel": "VRT NWS (2019, cijfers 2018) - Hoeveel kost onze democratie?",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2019/05/16/hoe-veel-kost-onze-democratie/"
},
{
"titel": "Rijksfinanciën - begroting Staten-Generaal (IIA) 2026",
"url": "https://www.rijksfinancien.nl/memorie-van-toelichting/2026/OWB/IIA"
}
],
"deelzin": "Hoeveel regeringen telt België?",
"kort": true
},
{
"id": "v03",
"thema": "De structuren",
"type": "schatting",
"vraag": "Hoeveel burgemeesters telt het Brussels Gewest?",
"cijfer": 19,
"eenheid": "burgemeesters",
"onderschrift": "voor 1,26 miljoen inwoners (2026)",
"feit": "Negentien gemeenten, negentien burgemeesters, negentien schepencolleges - een indeling die al vastligt sinds de taalwetten van 1966 en die het Gewest in 1989 onveranderd overnam. Daarbovenop een gewestparlement met 89 zetels (sinds het Lombardakkoord, eerste toepassing in 2004) en nog eens drie aparte gemeenschapscommissies met eigen raden.
Op 1 januari 2026 telde het Brussels Gewest 1.255.834 inwoners. Ter vergelijking: de stad Antwerpen bestuurt datzelfde jaar 565.615 mensen met één burgemeester.",
"bron": {
"titel": "be.brussels - Het Brussels Hoofdstedelijk Parlement",
"url": "https://be.brussels/en/about-region/structure-and-organisations/parliament-ministers/regional-parliament"
},
"opties": [
"Eén",
"Vijf",
"Negentien",
"Vijfendertig"
],
"juist": 2,
"meningsvraag": "Vind je dat Brussel bestuurbaar is met minder burgemeesters dan vandaag?",
"bronnen": [
{
"titel": "be.brussels - Het Brussels Hoofdstedelijk Parlement",
"url": "https://be.brussels/en/about-region/structure-and-organisations/parliament-ministers/regional-parliament"
},
{
"titel": "Statbel - bevolking per gemeente op 1 januari 2026",
"url": "https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/structuur-van-de-bevolking"
},
{
"titel": "Bijzondere wet van 12 januari 1989 met betrekking tot de Brusselse instellingen (art. 2 en 10)",
"url": "https://codex.vlaanderen.be/Portals/Codex/documenten/1006967.html"
}
],
"deelzin": "Hoeveel burgemeesters telt het Brussels Gewest, een gewest met 1,2 miljoen inwoners?"
},
{
"id": "v02",
"thema": "De structuren",
"type": "schatting",
"vraag": "Hoeveel ministers waren er in België bevoegd voor volksgezondheid, midden in de coronacrisis?",
"cijfer": 9,
"eenheid": "bevoegden",
"onderschrift": "acht ministers en een staatssecretaris, in 2020 - voor één land in crisis",
"feit": "Verspreid over de federale staat, de gewesten en de gemeenschappen. VRT NWS noemde het letterlijk \"Kafka in de zorg\". Ook mobiliteit, klimaat en onderwijs zijn zo versnipperd. Het gevolg: eindeloze bevoegdheidsdiscussies, overlegcomités en versnipperde budgetten - en niemand die eindverantwoordelijk is. Vandaag zijn het er voor gezondheid nog altijd zes.",
"bron": {
"titel": "VRT NWS - \"Kafka in de zorg: wie zijn onze 9 ministers van Gezondheid?\"",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/05/26/kafka-in-de-gezondheidszorg-wie-zijn-de-9-ministers-en-waarvoor/"
},
"opties": [
"Negen",
"Zes",
"Vier",
"Twee"
],
"juist": 0,
"meningsvraag": "Vind je dat één beleidsdomein één verantwoordelijke minister verdient?",
"deelzin": "Hoeveel ministers waren er in België bevoegd voor volksgezondheid, midden in de coronacrisis?"
},
{
"id": "v82",
"thema": "De structuren",
"type": "mening",
"vraag": "Stel: je stemt op een partij, en die haalt de meeste stemmen van het land. Vind je dat de grootste partij van België dan ook *mag bepalen wie het land leidt*?",
"cijfer": 13,
"eenheid": "jaar",
"onderschrift": "lang op rij kwam de eerste minister niet uit de partij met de meeste stemmen: van december 2011 tot februari 2025.",
"feit": "Er staat nergens een regel over. Nergens. Artikel 96 van de Grondwet is het enige artikel dat hierover gaat, en het begint zo: „De Koning benoemt en ontslaat zijn ministers.” De woorden „partij”, „grootste” en „verkiezing” komen er niet in voor. In de héle Grondwet staat „politieke partijen” precies één keer, en dan gaat het over hun financiering.
De Kamer schrijft het zelf. In haar eigen infofiche over de regeringsvorming staat: „De regeringsvorming berust voor een groot deel op gewoonte en traditie, veeleer dan op geschreven recht.” Informateur, preformateur en formateur staan in geen enkele wet en in geen enkel reglement.
Wat dat in de praktijk geeft. Van 6 december 2011 tot 3 februari 2025, dertien jaar aan één stuk, kwam de eerste minister nooit uit de partij met de meeste stemmen. Bij de verkiezingen van 26 mei 2019 haalde de grootste partij 16,03% en belandde ze in de oppositie. De premier die in oktober 2019 aantrad, kwam uit de partij die zevende was geëindigd met 7,56%. Haar opvolger vanaf 1 oktober 2020 kwam uit de zesde partij, met 8,54%. Dat is de rangschikking op stemmen; op zetels lag ze anders, want ons kiesstelsel laat niet elke stem even zwaar wegen.
En het duurt. Van verkiezingsdag tot eedaflegging: 541 dagen in 2010, 494 in 2019 en 239 in 2024.
Elders is het wél geregeld. De Griekse Grondwet bepaalt in artikel 37 dat de leider van de grootste partij als eerste een opdracht krijgt om een regering te vormen, en dat die opdracht drie dagen duurt; lukt het niet, dan gaat de beurt naar de tweede partij, en daarna naar de derde. Bulgarije heeft in artikel 99 iets vergelijkbaars. Duitsland kent geen voorrang voor de grootste partij, maar wel harde termijnen zodra de procedure eenmaal loopt.
Eerlijk erbij. Zo'n regel is geen wondermiddel. De grootste partij heeft daarom nog geen meerderheid, en zonder meerderheid bestuur je niet. Onderzoek over West- en Oost-Europa vond dat de grootste partij, gemeten in zetels, de eerste minister levert in ongeveer drie op de vier gevallen; België hoort dus bij de uitzonderingen, maar een land waar de kiezer de regeringsleider rechtstreeks aanwijst, bestaat in Europa nauwelijks. Waar het hier om gaat is ook niet wie er hoort te winnen. Het gaat erom dat over die vraag nergens iets is afgesproken.",
"bron": {
"titel": "De Belgische Grondwet, artikel 96 (Senaat)",
"url": "https://www.senate.be/doc/const_nl.html"
},
"bronnen": [
{
"titel": "De Belgische Grondwet, artikel 96 - „De Koning benoemt en ontslaat zijn ministers”",
"url": "https://www.senate.be/doc/const_nl.html"
},
{
"titel": "Kamer van volksvertegenwoordigers, infofiche 17.00 over de vorming van de federale regering: „berust voor een groot deel op gewoonte en traditie, veeleer dan op geschreven recht”",
"url": "https://www.lachambre.be/kvvcr/pdf_sections/pri/fiche/nl_17_00.pdf"
},
{
"titel": "CRISP - de functie van formateur is louter gewoonterechtelijk en staat niet in de Grondwet of de wet",
"url": "https://www.vocabulairepolitique.be/formateur/"
},
{
"titel": "FOD Binnenlandse Zaken - officiële uitslag van de Kamerverkiezingen van 26 mei 2019 (16,03% · 8,54% · 7,56%)",
"url": "https://verkiezingsresultaten.belgium.be/nl/election-results/kamer-van-volksvertegenwoordigers/2019/rijk/223373"
},
{
"titel": "Kamer van volksvertegenwoordigers, infofiche 17.01 - historisch overzicht van de Belgische regeringen en hun benoemingsdata",
"url": "https://www.dekamer.be/kvvcr/pdf_sections/pri/fiche/nl_17_01.pdf"
},
{
"titel": "Grondwet van Griekenland, artikel 37 - de verkennende opdracht van drie dagen, eerst voor de grootste partij (Constitute Project, Engelse tekst)",
"url": "https://www.constituteproject.org/constitution/Greece_2008"
},
{
"titel": "Grondwettelijk Hof van Bulgarije - artikel 99 van de Bulgaarse Grondwet",
"url": "https://www.constcourt.bg/en/legal-info-92"
},
{
"titel": "Glasgow, Golder & Golder, „Who Wins? Determining the Party of the Prime Minister”, American Journal of Political Science 55(4), 2011 - de grootste partij in zetels levert de premier in 72,8% (West-Europa) en 77,5% (Oost-Europa) van de gevallen",
"url": "https://mattgolder.com/files/research/ajps3.pdf"
}
],
"deelzin": "Vind je dat de partij met de meeste stemmen ook mag bepalen wie België leidt?"
},
{
"id": "v45",
"thema": "De structuren",
"type": "mening",
"vraag": "In elk bedrijf krijg je doelen. Zoveel stuks per uur aan de band, zoveel contracten per maand als verkoper. Haal je ze structureel niet, dan volgt er een gesprek en uiteindelijk de deur. Vind je dat een minister die zijn doelen niet haalt, *tussentijds naar huis gestuurd* moet kunnen worden - zonder de volgende verkiezingen af te wachten?",
"cijfer": 19,
"eenheid": "staten",
"onderschrift": "Amerikaanse staten waar kiezers dat al kunnen, plus Washington D.C. In België: nul.",
"feit": "Het is geen fantasie: in negentien Amerikaanse staten kan het al. Het heet een recall. Verzamel genoeg handtekeningen en er volgt een stemming over de vraag of iemand mag blijven zitten. Californië zette zo in 2003 gouverneur Gray Davis af, halverwege zijn termijn.
In België bestaat die mogelijkheid niet, en dat is geen toeval. Artikel 42 van de Grondwet bepaalt dat parlementsleden „de Natie” vertegenwoordigen en niet enkel wie hen verkoos. Daarop rust het verbod op een bindend mandaat, en dus ook op afzetting door de kiezer. Een minister die zijn doelstellingen niet haalt, kan alleen weggestuurd worden door zijn eigen partij of coalitie - door de mensen dus die er zelf belang bij hebben dat hij blijft zitten.
Technisch is een stelsel met vooraf vastgelegde doelen en een onafhankelijke controle perfect mogelijk. Alleen legt geen enkele meerderheid zichzelf zoiets op.
Eerlijk erbij: ook acht Zwitserse kantons kennen zo'n recht, maar daar is het vooral een dreigement. Er werd drie keer over gestemd en het lukte precies één keer, in 1862. En een recall is geen wondermiddel: zet je de drempel te laag, dan wordt hij een partijpolitiek wapen om elke onpopulaire beslissing aan te vechten. Dat laatste is onze eigen inschatting, geen gemeten feit.",
"bron": {
"titel": "National Conference of State Legislatures - Recall of State Officials",
"url": "https://www.ncsl.org/elections-and-campaigns/recall-of-state-officials"
},
"bronnen": [
{
"titel": "National Conference of State Legislatures - Recall of State Officials",
"url": "https://www.ncsl.org/elections-and-campaigns/recall-of-state-officials"
},
{
"titel": "SWI swissinfo.ch - het Zwitserse Abberufungsrecht als \"Drohkulisse\"",
"url": "https://www.swissinfo.ch/ger/politik/demokratie-volksrecht-abberufung-recall-in-der-schweiz-nur-drohkulisse/47469518"
},
{
"titel": "Belgische Grondwet, artikel 42 (Senaat)",
"url": "https://www.senate.be/doc/const_nl.html"
}
],
"deelzin": "In een bedrijf vlieg je buiten als je je doelen structureel niet haalt. Vind je dat een minister die de zijne niet haalt, ook tussentijds naar huis gestuurd moet kunnen worden?",
"kort": true
},
{
"id": "v65",
"thema": "De structuren",
"type": "mening",
"vraag": "Wie een vennootschap opricht, moet van de wet vooraf cijfers op papier zetten: hoeveel omzet na twaalf maanden, hoeveel na vierentwintig. Denk je dat de Vlaamse overheid dat voor haar eigen beleid ook doet - bij elke doelstelling een *streefwaarde* noteren, zodat achteraf te controleren valt of ze gehaald is?",
"cijfer": 6,
"eenheid": "van de 7",
"onderschrift": "prestatie-indicatoren in de beleidstoelichting Cultuur hebben geen streefwaarde. Bij Jeugd: vier van de vijf.",
"feitelijk": "nee",
"feit": "Het Rekenhof onderzocht in november 2025 de beleids- en begrotingstoelichtingen waarin de Vlaamse Regering haar doelen vastlegt, en schreef letterlijk: „Zo bevat de BBT Jeugd slechts voor één van de vijf prestatie-indicatoren een streefwaarde en de BBT Cultuur in één op de zeven gevallen.” Een doel zonder streefwaarde kan per definitie niet gemist worden; er staat geen getal waaraan je het kan aftoetsen. Over de doelstellingen zelf schreef het Rekenhof eerder dat ze „te algemeen geformuleerd” worden.
En elders dan? Niet beter, en dat is nu net het punt. Voor Wallonië valt dezelfde telling zelfs niet te maken: het decreet dat de Waalse begroting regelt, vraagt wel een toelichting die de uitgaven verantwoordt „en regard des objectifs de la politique publique définie”, maar legt nergens indicatoren of streefwaarden op. Wat het Rekenhof er wél over schrijft: het „budget base zéro”, dat elke uitgave op haar zinvolheid moest toetsen, „n'a pas abouti” (2023), en bij de begroting 2026 ontbrak het verplichte verslag over de uitgavenreviews, „en contravention à l'article 9 du décret du 15 décembre 2011”. En Europa doet het niet anders: de Europese Rekenkamer kon in 2018 voor 44% van de onderzochte indicatoren van de EU-begroting niet berekenen of het doel dichterbij kwam, onder meer omdat er geen becijferde streefwaarde was, „l'objectif consistait à «accroître», à «maintenir»”. In februari 2026 stelde diezelfde Rekenkamer vast dat in het voorgestelde kader voor de begroting 2028-2034 134 van de 543 beleidsdomeinen geen enkele resultaatindicator hebben.
En waar er wél een cijfer op tafel ligt? Het Federaal Planbureau volgt 51 sleutelindicatoren. Voor 26 daarvan hebben de beleidsverantwoordelijken zélf een cijferdoel voor 2030 vastgelegd. De balans van november 2025: 7 evolueren gunstig, 19 ongunstig, geen enkele onbepaald.
En wat vraagt diezelfde overheid van jou? Richt je een bv, cv of nv op, dan eist artikel 5:4 van het Wetboek van vennootschappen en verenigingen vóór de oprichting een financieel plan met geprojecteerde balansen en resultatenrekeningen na twaalf en na vierentwintig maanden. Gaat je zaak binnen de drie jaar failliet en blijkt je aanvangsvermogen kennelijk ontoereikend, dan bezorgt de notaris dat plan aan de rechtbank en kan je persoonlijk aansprakelijk gesteld worden voor de schulden van de vennootschap (artikel 5:16, 2°). VLAIO, het ondernemersagentschap van diezelfde Vlaamse overheid, raadt de starter daarbovenop SMART-doelen aan: specifiek, meetbaar, tijdsgebonden.
Eerlijk erbij: er zijn ook doelen die wél scherp staan, zoals de Vlaamse klimaatdoelstelling van maximaal 30,2 Mton in 2030. En de OESO stelde in 2024 vast dat geen enkel land automatisch budget afneemt wanneer een doel gemist wordt; dat bestaat nergens, en de OESO raadt het ook niet aan. Wat elders wél bestaat, is verantwoording: Nederland kent elke derde woensdag van mei een Verantwoordingsdag, waarop de Rekenkamer publiek oordeelt of de doelen gehaald zijn. De OESO beveelt Vlaanderen aan hetzelfde in te voeren.",
"meningsvraag": "Vind je dat een minister bij elke doelstelling een cijfer en een datum moet noteren, en zich daar publiek over moet verantwoorden?",
"bron": {
"titel": "Rekenhof - Onderzoek van de Vlaamse begroting voor 2026 (november 2025), p. 20",
"url": "https://docs.vlaamsparlement.be/files/pfile?id=2235038"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Rekenhof - Onderzoek van de Vlaamse begroting voor 2026 (november 2025)",
"url": "https://docs.vlaamsparlement.be/files/pfile?id=2235038"
},
{
"titel": "Federaal Planbureau - Balans van de indicatoren van duurzame ontwikkeling (november 2025): 26 cijferdoelen, 7 gunstig, 19 ongunstig",
"url": "https://www.indicators.be/nl/a/SDG/Balans_van_Indicatoren_van_duurzame_ontwikkeling"
},
{
"titel": "Wetboek van vennootschappen en verenigingen, art. 5:4 (financieel plan) en art. 5:16, 2° (oprichtersaansprakelijkheid)",
"url": "https://www.ejustice.just.fgov.be/eli/wet/2019/03/23/2019A40586/justel"
},
{
"titel": "VLAIO Startersgids - SMART-doelstellingen in je ondernemingsplan",
"url": "https://startersgids.vlaio.be/nl/alle-wijken/businesskwartier/hoe-stel-ik-een-ondernemingsplan-op"
},
{
"titel": "Rekenhof - Op weg naar een Vlaamse prestatiebegroting (2025): doelstellingen worden „te algemeen geformuleerd”",
"url": "https://docs.vlaamsparlement.be/files/pfile?id=2143977"
},
{
"titel": "OESO - Performance-Informed Budgeting in Flanders, Belgium (2024)",
"url": "https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2024/03/performance-informed-budgeting-in-flanders-belgium_48e29097/425a9e96-en.pdf"
},
{
"titel": "Décret WBFin (Waals begrotingsdecreet), artikel 9: een exposé particulier „en regard des objectifs de la politique publique définie”, zonder indicatoren of streefwaarden",
"url": "https://wallex.wallonie.be/files/pdfs/20/12245_D%C3%A9cret_portant_organisation_du_budget,_de_la_comptabilit%C3%A9_et_du_rapportage_des_unit%C3%A9s_d'administration_publique_wallonnes_(D%C3%A9cret_WBFin)_01-01-2025-30-06-2025.pdf"
},
{
"titel": "Rekenhof over de Waalse begroting 2024 (24 november 2023), blz. 47: het „budget base zéro” „n'a pas abouti”",
"url": "https://nautilus.parlement-wallon.be/Archives/2023_2024/BUDGET/1515_2.pdf"
},
{
"titel": "Rekenhof over de Waalse begroting 2026 (5 december 2025), blz. 43: het verslag over de uitgavenreviews ontbreekt „en contravention à l'article 9”",
"url": "https://nautilus.parlement-wallon.be/Archives/2025_2026/BUDGET/411_2.pdf"
},
{
"titel": "Europese Rekenkamer - jaarverslag 2018, punt 3.28: voor 44% van de indicatoren viel de vooruitgang niet te berekenen",
"url": "https://www.eca.europa.eu/Lists/ECADocuments/ANNUALREPORTS-2018/ANNUALREPORTS-2018_FR.pdf"
},
{
"titel": "Europese Rekenkamer - advies 10/2026 (12 februari 2026), punt 49: 134 van de 543 beleidsdomeinen zonder resultaatindicator",
"url": "https://www.eca.europa.eu/ECAPublications/OP-2026-10/OP-2026-10_FR.pdf"
}
],
"deelzin": "Een starter moet van de wet vooraf zijn omzetcijfers op papier zetten. Denk je dat de Vlaamse overheid bij haar eigen doelstellingen ook zo'n streefwaarde noteert?",
"kort": true
},
{
"id": "v74",
"thema": "De structuren",
"type": "schatting",
"vraag": "Sinds *3 juli 2024* moet de dop aan je fles blijven vastzitten. Dat staat in de Europese richtlijn over wegwerpplastic, en die bevat wel degelijk harde doelen: 77% van de plastic flessen apart ingezameld tegen 2025, 90% tegen 2029. Maar welk doel werd er vastgelegd voor de *dopjesmaatregel zelf*?",
"opties": [
"Een derde minder dopjes op de stranden tegen 2030",
"De helft minder dopjes in zee tegen 2035",
"Elk jaar 10% minder plastic zwerfvuil",
"Er kwam geen apart doel voor deze maatregel"
],
"juist": 3,
"cijfer": 0,
"eenheid": "aparte doelen",
"onderschrift": "voor de dopjesmaatregel zelf. Geen aantal, geen streefjaar, geen meetmethode. En twee jaar later is er nog altijd niets nagemeten.",
"feit": "Nul. Voor het inzamelen en het recycleren van flessen staan er wel cijfers in die richtlijn, en zelfs harde: naast de 77% en de 90% ook 25% gerecycleerd materiaal in nieuwe flessen tegen 2025 en 30% tegen 2030. Voor het artikel over de vaste dopjes staat er geen enkel eigen doel. Wij hebben vijf documenten doorzocht: de richtlijn zelf, het oorspronkelijke voorstel van de Commissie uit 2018, en alle drie de delen van de effectbeoordeling die eraan voorafging. In dat hele pakket komt de maatregel één keer voor, in één zin, in een tabel over haalbaarheid: dopjes zouden mechanisch aan de fles bevestigd kunnen worden \"to reduce littering\". Geen aantal, geen jaartal, geen meetmethode. En ook geen kostenraming: nergens in die effectbeoordeling staat één euro over wat deze verplichting de industrie zou kosten.
Het probleem was wel echt, en het was ook gemeten. Dat hoort erbij. Het Gemeenschappelijk Onderzoekscentrum van de EU telde tussen 2015 en 2017 355.671 stukken afval op 277 stranden in zeventien lidstaten. Plastic dopjes en deksels stonden daarin op de vijfde plaats, goed voor 5,3% van alle gevonden stukken. Er was dus een vastgesteld probleem en een echte studie. Wat ontbrak, was de stap daarna: wat moest er precies veranderen, en wanneer zouden we dat nakijken.
Twee jaar later is dat nog altijd niet nagekeken. Er bestaat geen enkele meting van het aantal dopjes in zwerfvuil van ná 3 juli 2024. Niet bij het Europees Milieuagentschap, niet bij het Onderzoekscentrum, niet in de wetenschappelijke literatuur. De cijfers waarmee het beleid publiek wordt geïllustreerd, 29% minder zwerfvuil en 40% minder wegwerpplastic, vergelijken de periode 2015-2016 met 2020-2021. Dat is volledig vóór deze maatregel bestond, en zelfs vóór de richtlijn moest zijn omgezet. Ze kunnen er dus per definitie niets over zeggen.
De Europese Rekenkamer ziet hetzelfde patroon. In haar verslag over de circulaire economie uit 2023 schrijft ze letterlijk: \"We found that there are no specific indicators relating to circular design of products.\" Vaste dopjes zijn precies dat: een voorschrift over hoe een product ontworpen moet worden. En in 2024 stelde diezelfde Rekenkamer over de cijfers van plasticverpakkingsafval vast dat de gegevens \"not sufficiently comparable and reliable\" waren.
De evaluatie moet er komen tegen 3 juli 2027. Dat staat in de richtlijn zelf. De openbare raadpleging daarvoor ging pas open op 23 december 2025. Dan zal het acht jaar geleden zijn dat de richtlijn werd aangenomen, zes jaar sinds de eerste verboden, en drie jaar sinds de dopjes. De levenscyclusanalyse die in dat rapport hoort te staan, is in de wettekst voorzien met het voorbehoud \"wherever possible\".
Hetzelfde geldt voor de herbruikbare beker. Wanneer die beter is voor het milieu dan een wegwerpbeker, hangt volledig af van hoe vaak hij hergebruikt wordt. Een overzicht van tien levenscyclusstudies voor het Milieuprogramma van de Verenigde Naties vond kantelpunten van 10 tot 670 keer, afhankelijk van materiaal en manier van afwassen. De grootste factor is niet het transport maar het afwassen. En één onderzoek in een wetenschappelijk tijdschrift kwam tot een ongemakkelijke conclusie: voor verzuring, vermesting en waterschaarste wordt het kantelpunt \"never achieved, even in the case of infinite reuses\". In Vlaanderen is er wél gemeten: sinds het verbod op wegwerpbekers op evenementen van 15 juni 2023 rapporteert de afvalstoffenmaatschappij dalingen van het afval per bezoeker tot 63%. Dat meet wel het afval op het terrein, niet de volledige milieubalans.
Eerlijk erbij, en dat is belangrijk. Dit is geen bewijs dat de regel fout is. Drie dingen die vaak beweerd worden, hebben wij niet hard kunnen maken en die laten we dus vallen: dat flessen met een vaste dop sneller zinken, dat er meer plastic in gaat, en dat drank er duurder van geworden is. Voor geen van die drie vonden wij onderzoek; het derde valt zelfs niet te scheiden van de energieprijzen en de inflatie van diezelfde jaren. Het punt is dus niet dat Europa niets meet, want dat doet ze wel degelijk. Het punt is dat voor deze ene verplichting, die iedereen elke dag in zijn handen heeft, vooraf niet is opgeschreven wat ze moest opleveren, en dat twee jaar later niemand kan zeggen of ze werkt.",
"bron": {
"titel": "Richtlijn (EU) 2019/904 betreffende de vermindering van de effecten van bepaalde kunststofproducten op het milieu",
"url": "https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:32019L0904"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Europese Commissie, effectbeoordeling SWD(2018) 254 final bij het voorstel voor de richtlijn",
"url": "https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=SWD:2018:254:FIN"
},
{
"titel": "Gemeenschappelijk Onderzoekscentrum, Top Marine Beach Litter Items in Europe (2017) - 355.671 getelde stukken",
"url": "https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC108181"
},
{
"titel": "Europees Milieuagentschap, zwerfvuil op de Europese kusten - de cijfers lopen tot 2020-2021",
"url": "https://www.eea.europa.eu/en/european-zero-pollution-dashboards/indicators/eu-coastline-macro-litter-trends"
},
{
"titel": "Europese Rekenkamer, Speciaal verslag 17/2023 over de circulaire economie",
"url": "https://www.eca.europa.eu/en/publications/SR-2023-17"
},
{
"titel": "Europese Rekenkamer, Speciaal verslag 16/2024 over plasticverpakkingsafval",
"url": "https://www.eca.europa.eu/en/publications/SR-2024-16"
},
{
"titel": "Europese Commissie, start van de evaluatie van de richtlijn (23 december 2025)",
"url": "https://environment.ec.europa.eu/news/have-your-say-what-impact-single-use-plastics-directive-2025-12-23_en"
},
{
"titel": "UNEP en Life Cycle Initiative, Single-use versus reusable beverage cups (2021) - kantelpunten van 10 tot 670 keer",
"url": "https://www.lifecycleinitiative.org/wp-content/uploads/2021/02/UNEP_-LCA-Beverage-Cups-Report_Web.pdf"
},
{
"titel": "Cottafava e.a., Sustainable Production and Consumption (2021) - het kantelpunt dat voor sommige indicatoren nooit bereikt wordt",
"url": "https://doi.org/10.1016/j.spc.2020.11.002"
},
{
"titel": "OVAM - regelgeving herbruikbare drankverpakkingen op evenementen",
"url": "https://ovam.vlaanderen.be/wetgeving-drankverpakkingen-en-voedselverpakkingen"
}
],
"meningsvraag": "Vind je dat Europa vooraf moet opschrijven wat een nieuwe verplichting moet opleveren, en achteraf moet nameten of dat gelukt is?",
"deelzin": "Sinds juli 2024 moet de dop aan je fles blijven vastzitten. Welk meetbaar doel legde Europa vast voor die dopjesmaatregel zelf?"
},
{
"id": "v06",
"thema": "De privileges",
"type": "schatting",
"vraag": "Een Kamerlid dat niet herkozen raakt, kan een *afscheidsvergoeding* aanvragen: zijn volledige maandvergoeding, elke maand opnieuw. Wat is vandaag de langste periode dat hij die kan krijgen?",
"cijfer": 12,
"eenheid": "maanden",
"onderschrift": "is het maximum sinds 1 maart 2026. Je bouwt twee maanden op per jaar dat je zetelde, met een bodem van vier maanden - ook als je er maar één jaar zat.",
"feit": "Twaalf maanden, en dat is een maximum, geen automatisme. Zo werkt de rekensom: je bouwt twee maanden afscheidsvergoeding op per twaalf maanden dat je een parlementaire vergoeding kreeg, en een begonnen jaar telt volledig mee. Daar staat een bodem van vier maanden onder en een plafond van twaalf boven. Wie minder dan één jaar zetelde, krijgt dus toch vier maanden. Om aan het plafond te raken moet je zes jaar hebben gezeteld. Je moet ze wel zelf aanvragen, binnen drie maanden, anders vervalt het recht.
Om hoeveel geld gaat het per maand? Meer dan de wedde alleen. Het bedrag is \"gelijk aan de som van het bedrag van de parlementaire vergoeding en van het bedrag van de onkostenvergoeding\". Dat is 8.990,68 euro plus 2.649,88 euro, samen 11.640,56 euro bruto per maand, waarvan sinds 2020 nog 5% wordt afgehouden. Twaalf maanden komt daarmee op ruim 132.000 euro. Na de verkiezingen van juni 2024 liepen alle uittredingsvergoedingen samen op tot ruim 20 miljoen euro, toen nog onder de oude regeling.
De maanden erna tellen door voor het pensioen. Punt 8 van het reglement: \"De periode waarin de afscheidsvergoeding wordt uitgekeerd, komt in aanmerking voor de berekening van het pensioen naar rata van de werkelijk uitgekeerde bruto-afscheidsvergoeding.\" En punt 7 zegt dat het pensioen pas ingaat nadat de afscheidsvergoeding volledig is uitbetaald, zodat het één niet in de plaats komt van het ander maar erop volgt.
Dat op zich is niet uitzonderlijk, en dat hoort erbij. Ook bij een werknemer tellen periodes waarin hij niet werkt mee voor zijn pensioen: ziekte, werkloosheid, moederschapsrust en tijdskrediet heten gelijkgestelde periodes en worden meegerekend. Op dat punt is een parlementslid dus niet anders behandeld dan een arbeider of een bediende. Het verschil zit ergens anders: een werkloze moet beschikbaar blijven voor de arbeidsmarkt en zijn uitkering stopt zodra hij weer werkt. In de opsomming van gevallen waarin de afscheidsvergoeding wegvalt, staan alleen publieke mandaten: minister, staatssecretaris, gouverneur, ambassadeur, bestendig afgevaardigde, lid van het Grondwettelijk Hof, of opnieuw gaan zetelen. Ga je aan de slag in de privésector of start je een zaak, dan staat daar niets over, en loopt de vergoeding gewoon door.
Twaalf is nieuw, en het was lang meer. Tot 28 februari 2026 lag het plafond op vierentwintig maanden, en voor mandaten van vóór 1 juni 2014 kon het zelfs boven de twee jaar uitkomen. Wie die rechten toen al had opgebouwd, behoudt ze: het nieuwe plafond geldt niet met terugwerkende kracht.
Eerlijk erbij, en dat is hier nodig. Er zitten wel degelijk remmen op. Op de vergoeding wordt 8,5% persoonlijke pensioenbijdrage ingehouden, net als op de gewone wedde; ze is volledig belastbaar; en ze wordt niet toegekend aan wie meteen minister, staatssecretaris, gouverneur, ambassadeur, bestendig afgevaardigde of lid van het Grondwettelijk Hof wordt. Wie zo'n mandaat later alsnog aanvaardt, verliest de vergoeding naar verhouding, en wie opnieuw gaat zetelen, stopt ze meteen. Een parlementslid dat niet herkozen raakt, neemt bovendien geen ontslag: zijn opdracht loopt af, en dat is iets anders dan zelf vertrekken.
Waar het dan wel wringt. Een werknemer van wie een contract van bepaalde duur afloopt, krijgt niets. Een zelfstandige die zijn zaak moet stopzetten, kan een uitkering krijgen, maar alleen in welomschreven gevallen, met een plafond, en op voorwaarde dat hij zijn activiteit ook echt neerlegt. Bij een parlementslid gaat het om een bedrag dat hóger ligt dan zijn eigen wedde, dat blijft doorlopen wat hij intussen ook verdient, en waarvoor hij aan niemand iets moet aantonen.
In een tijd waarin aan iedereen gevraagd wordt te bezuinigen, en waarin de meeste mensen ervan uitgaan dat de pensioenregels voor iedereen dezelfde zijn, doet dat de wenkbrauwen fronsen. En je komt het nergens tegen: het staat in een pdf van acht bladzijden op de site van de Kamer, en verder nergens.",
"bron": {
"titel": "Kamer van volksvertegenwoordigers - Overzicht van de belangrijkste elementen van het statuut van de leden, hoofdstuk 3 (versie februari 2026)",
"url": "https://www.dekamer.be/kvvcr/pdf_sections/depute/statuut%20van%20het%20lid.pdf"
},
"opties": [
"Vier maanden",
"Twaalf maanden",
"Vierentwintig maanden",
"Zesendertig maanden"
],
"juist": 1,
"meningsvraag": "Vind je dat zo'n afscheidsvergoeding moet blijven doorlopen, ook wanneer die politicus intussen alweer een ander inkomen heeft?",
"toelichting": "Het gaat om de regeling zoals ze staat in het officiële statuut van het Kamerlid, versie februari 2026.",
"bronnen": [
{
"titel": "Statuut van het lid, punt 3.1.2 en 3.1.3 - twee maanden per twaalf maanden, minimum vier, maximum twaalf",
"url": "https://www.dekamer.be/kvvcr/pdf_sections/depute/statuut%20van%20het%20lid.pdf"
},
{
"titel": "Statuut van het lid, punt 3.1.6 tot 3.1.9 - het bedrag, de pensioenopbouw en de uitsluitingen",
"url": "https://www.dekamer.be/kvvcr/pdf_sections/depute/statuut%20van%20het%20lid.pdf"
},
{
"titel": "VRT NWS over de hervorming van de uittredingsvergoedingen en de partijfinanciering",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/02/01/partijfinanciering-uittredingsvergoedingen-nieuwe-regering-arizo/"
},
{
"titel": "Gelijkgestelde periodes: ook ziekte, werkloosheid en tijdskrediet tellen mee voor het pensioen van een werknemer",
"url": "https://www.nn.be/nl/kapitalevragen/gelijkgestelde-periodes"
}
],
"deelzin": "Een Kamerlid dat niet herkozen raakt, krijgt zijn volledige maandvergoeding gewoon verder. Hoelang kan dat vandaag maximaal doorlopen?"
},
{
"id": "v08",
"thema": "De privileges",
"type": "mening",
"vraag": "Vind je dat één persoon tegelijk burgemeester, parlementslid én bestuurder van een intercommunale kan zijn - en voor elk daarvan betaald wordt?",
"cijfer": 46,
"eenheid": "mandaten",
"onderschrift": "voor één politicus, in één jaar tijd",
"feit": "De cumulregels zijn verstrengd, maar cumul blijft in veel gevallen wettelijk mogelijk - en gebruikelijk. De recordhouder van aangiftejaar 2024 stapelde 46 mandaten; de koploper in bezoldigde mandaten zat aan 17 betaalde mandaten tegelijk. In het laatste volledig geaggregeerde jaar oefenden 10.968 mandatarissen samen 54.345 mandaten uit, waarvan 30.484 betaald. Dezelfde kleine groep beslist op meerdere niveaus tegelijk - en controleert soms zichzelf.",
"bron": {
"titel": "Cumuleo - klassement mandaten 2024",
"url": "https://www.cumuleo.be/nl/cumul-mandaten/cumul-mandaten.php?jaar=2024"
},
"deelzin": "Vind je dat één persoon tegelijk burgemeester, parlementslid én bestuurder van een intercommunale kan zijn, en voor elk daarvan betaald wordt?",
"kort": true
},
{
"id": "v37",
"thema": "De privileges",
"type": "schatting",
"vraag": "Op 4 februari 2025 kondigde de nieuwe federale regering een begrotingsinspanning van *23,3 miljard euro* aan. Sindsdien gaat het in dit land over besparen. Het laatste boekjaar waarvan de partijrekeningen bekend zijn is 2024. Wat deed in dat jaar het overheidsgeld dat de partijen zelf krijgen?",
"cijfer": 83.7,
"eenheid": "miljoen euro",
"onderschrift": "aan overheidssubsidies voor de partijen in 2024, 2,9 miljoen méér dan het jaar voordien",
"feit": "In 2024 kregen de Belgische partijen samen 83,7 miljoen euro aan directe overheidssubsidies, 2,9 miljoen méér dan het jaar voordien. Dat is goed voor 77% van al hun inkomsten. Reken je de loonkosten van de parlementaire medewerkers mee, dan komt de totale overheidsfinanciering op 188,3 miljoen euro.
Politoloog Bart Maddens stelt droog vast: „Het is duidelijk dat de partijen niet in hun eigen inkomsten hebben gesneden.” Ondertussen zitten de partijen samen op een spaarpot van 127,6 miljoen euro. Ter vergelijking: uit giften van burgers kwam datzelfde jaar 1,0 miljoen, één procent.
Waar dat besparen vandaan komt. Op 4 februari 2025 legde de nieuwe federale regering een inspanning van 23,3 miljard euro op tafel om de begroting tegen 2030 recht te trekken. Op 24 november 2025 volgde een begrotingsakkoord van 9,2 miljard euro tegen 2029. En op 23 maart 2026 rekende het Monitoringcomité voor dat er tegen 2029 nog eens minstens 4,9 miljard bij moet. Ondertussen gingen de werkloosheidsuitkeringen op een termijn, werd er aan de pensioenen geraakt en kwam er een besparing op het leerlingenvervoer op tafel.
Eerlijk erbij, en dit hoort erbij. Boekjaar 2024 ligt vóór die eerste besparingsronde. Niemand kan de partijen dus verwijten dat ze in 2024 niet gesneden hebben in iets wat pas in 2025 werd afgesproken. Wat je wél kan vaststellen: op het moment dat de rest van het land te horen kreeg dat er 23 miljard gevonden moest worden, waren de laatst gepubliceerde cijfers over de partijkassen cijfers die omhoog gingen. De rekeningen van 2025 verschijnen normaal in het najaar van 2026. Wij gaan ze bekijken, en we zetten hier wat eruit komt, ook als het ons ongelijk geeft.",
"bron": {
"titel": "VRT NWS - partijen kregen 83,7 miljoen euro directe subsidies",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/10/07/n-va-blijft-met-voorsprong-rijkste-partij-pvda-financieel-het-m/"
},
"notatie": "dec",
"meningsvraag": "Vind je dat partijen als eerste in hun eigen financiering moeten snijden wanneer ze de burger vragen te besparen?",
"opties": [
"Het daalde met ongeveer 10%",
"Het bleef ongeveer gelijk",
"Het steeg met 2,9 miljoen euro",
"Het verdubbelde"
],
"juist": 2,
"bronnen": [
{
"titel": "VRT NWS - partijen kregen 83,7 miljoen euro directe subsidies",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/10/07/n-va-blijft-met-voorsprong-rijkste-partij-pvda-financieel-het-m/"
},
{
"titel": "Maddens, Smulders & Vanden Eynde (KU Leuven, oktober 2025) - Het geld van de partijen, boekjaar 2024",
"url": "https://lirias.kuleuven.be/retrieve/062e52a7-769b-4253-aae4-dd0103a68737"
},
{
"titel": "VRT NWS (4 februari 2025) - de regeerverklaring met een begrotingsinspanning van 23,3 miljard euro",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/02/04/regering-begroting-sanering-miljarden-pensioenen-uitkeringen-ste/"
},
{
"titel": "VRT NWS (23 november 2025) - het begrotingsakkoord van 9,2 miljard euro tegen 2029",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/11/23/dan-toch-weer-hoop-bij-de-waarnemers-in-de-wetstraat0/"
},
{
"titel": "VRT NWS (23 maart 2026) - het Monitoringcomité: nog minstens 4,9 miljard euro extra tegen 2029",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/03/23/monitoringcomite-begroting-vincent-van-peteghem/"
}
],
"deelzin": "Terwijl het hele land moet besparen: wat deed het overheidsgeld dat de politieke partijen zelf krijgen?",
"kort": true
},
{
"id": "v09",
"thema": "De privileges",
"type": "mening",
"vraag": "Je weet pas wat een euro waard is als je hem zelf hebt moeten verdienen. Vind je daarom dat wie over jouw belastinggeld beslist, eerst minstens één jaar buiten de politiek gewerkt moet hebben?",
"cijfer": 10,
"eenheid": "%",
"onderschrift": "van de Kamerleden komt uit het bedrijfsleven - in de 19de eeuw was dat 30%",
"feit": "De politiek rekruteert vooral uit de politiek. Onderzoek van de KU Leuven naar de uittredende Kamer van 2010-2014, alle 182 mensen die in die legislatuur een zitje hebben gehad, opvolgers inbegrepen: 58 van hen hadden een verleden op een ministerieel kabinet, 21 waren medewerker van een fractie of van een parlementslid, 131 van de 182 (72%) is universitair geschoold en het aandeel juristen ligt al sinds de Eerste Wereldoorlog rond de 30%.
De groep die de onderzoeker \"werkgevers\" noemt, industriëlen, bankiers, managers, zaakvoerders, handelaars en zelfstandigen, is teruggevallen van 30% in de 19de eeuw naar ongeveer 10%. En met een achtergrond als arbeider zetelde er in die Kamer welgeteld één parlementslid.
Dat ene cijfer zegt eigenlijk alles. Wie rechtstreeks van de universiteit naar een kabinet gaat en van daar naar het parlement, heeft nooit aan een band gestaan, nooit een ploegenpremie nodig gehad om rond te komen, nooit 's avonds kantoren gepoetst om het gezin te onderhouden, en nooit op de laatste week van de maand zitten rekenen of het nog lukt. Dat maakt iemand geen slechte politicus. Maar het is wel een ander soort weten dan wat je uit een dossier haalt: hoe duur het leven écht is, weet je pas als je het zelf hebt moeten uittellen.
Eerlijk erbij: deze cijfers slaan op de Kamer van 2010-2014. Een recentere doorlichting van de herkomst van parlementsleden bestaat niet: de onderzoeksreeks die dit bijhield heeft het beroep van de verkozenen na 2019 niet meer opgenomen. Wie vandaag wil weten uit welk milieu zijn vertegenwoordigers komen, kan dat nergens opzoeken.
Dus hebben we het zelf geteld. Eén keer, en met een waarschuwing erbij. Dit is de enige vraag op deze site waarvoor wij zelf een klein onderzoekje hebben gedaan in plaats van een bestaande studie te citeren. Wij zijn geen onderzoekers, wij hebben publieke cv's, parlementaire biografieën en persportretten naast elkaar gelegd, en dat kan fout zijn. Vindt u dat het niet klopt, laat het ons weten en wij passen het aan. Maar wat wij eruit konden opmaken, is dit.
De huidige federale regering, die de eed aflegde op 3 februari 2025, telt vijftien ministers en geen enkele staatssecretaris. Van die vijftien hebben er veertien een universitair diploma en één een diploma van een hogeschool. Zes van de vijftien zijn jurist van opleiding. Drie zijn na hun studies rechtstreeks in een fractie, een partijfunctie of op een ministerieel kabinet terechtgekomen en hebben daarbuiten nooit gewerkt; bij twee anderen ging daar één of twee jaar aan vooraf, wat je een loopbaan kunt noemen of niet.
En het cijfer waar het ons om gaat: bij geen enkele van de vijftien vonden wij een loopbaan als arbeider, technicus, verpleegkundige aan het bed, chauffeur, winkelbediende, poetshulp, bouwvakker of productiemedewerker. Nul op vijftien. Wat er het dichtst bij komt: één minister is sinds 2005 medezaakvoerder van een familiaal bouwbedrijf, maar dat is een leidinggevende functie en hij was toen al vier jaar burgemeester. Eén gaf enkele jaren les voor hij diplomaat werd. Eén was productmanager bij een bedrijf.
Wat wij niet konden nagaan. Of iemand van hen ooit een studentenjob of vakantiewerk heeft gedaan, staat nergens gedocumenteerd, bij niemand van de vijftien. Dat is dus geen nul, dat is onbekend. En van drie ministers spreken de bronnen elkaar tegen over welke universiteit of welk diploma precies. Dat verandert niets aan de telling hierboven, maar u hoort te weten waar de onzekerheid zit.",
"bron": {
"titel": "Frederik Verleden (KU Leuven, 2014) in Samenleving & Politiek - \"Het volk en zijn vertegenwoordigers\"",
"url": "https://www.sampol.be/2014/04/het-volk-en-zijn-vertegenwoordigers"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Koninklijk besluit van 3 februari 2025 tot benoeming van de eerste minister (Belgisch Staatsblad 4 februari 2025)",
"url": "https://etaamb.openjustice.be/nl/koninklijk-besluit-van-03-februari-2025_n2025001147.html"
},
{
"titel": "Federale regering - officiële samenstelling",
"url": "https://www.federale-regering.be/nl/"
}
],
"deelzin": "Vind je dat wie over jouw belastinggeld beslist, eerst minstens één jaar buiten de politiek gewerkt moet hebben?",
"kort": true
},
{
"id": "v72",
"thema": "De privileges",
"type": "mening",
"vraag": "Wie zijn hele loopbaan in ploegen of op een werf heeft gewerkt, is gemiddeld jaren vroeger versleten dan wie die tijd achter een bureau zat. Daarvoor bestaat het begrip *zware beroepen*. Vind je dat de pensioenwetgeving met zware beroepen rekening moet houden?",
"cijfer": 0,
"eenheid": "lijsten",
"onderschrift": "van zware beroepen zijn er ooit gemaakt. Twee wetten beloofden er een, in 2000 en in 2019. Het koninklijk besluit kwam nooit.",
"feit": "Nul. De lijst bestaat niet. Preciezer: er bestaat geen uitgewerkte wettelijke lijst van zware beroepen die algemeen recht geeft op vroeger pensioen. Voor werknemers en zelfstandigen niets van die aard; voor ambtenaren bestaan er wél nog historische regelingen, en daar komen we zo op terug. Het begrip staat trouwens wel in de wet: al sinds 2000 spreekt de wetgever over een belastende functie. Alleen is nooit ingevuld welke functies dat zijn.
Twee keer geprobeerd, twee keer op dezelfde manier gestrand. De wet van 12 augustus 2000 voorzag al een pensioenvoordeel voor wie een functie uitoefent die \"psychisch of fysisch bijzonder zwaar en vermoeiend is\". Welke functies dat waren, moest een koninklijk besluit bepalen. Het Rekenhof in 2023: \"Meer dan 20 jaar na de uitvaardiging van deze wet ontbreekt dat uitvoeringsbesluit nog steeds.\" De pensioendienst liet weten dat hij er ook geen voorbereidde.
Tussen 2016 en 2018 werd het opnieuw geprobeerd, met vier criteria: belastende arbeidsomstandigheden, belastende werkorganisatie, verhoogde veiligheidsrisico's, en mentale of emotionele belasting. In de publieke sector kwam er een voorwaardelijk akkoord, in de privésector niet: de ene kant vreesde dat te weinig mensen eronder zouden vallen, de andere dat het er te veel zouden zijn. Op 7 november 2018 werd het overleg afgebroken. Het wetsvoorstel van 2019 is nooit tot een wet geraakt.
Wat er intussen wél gebeurde. Op 1 juli 2025 zijn de SWT-stelsels voor zwaar beroep, nachtarbeid, bouw en lange loopbaan afgeschaft; alleen het medische blijft. Vanaf 1 januari 2027 verdwijnen ook de voordelige loopbaanbreuken voor nog te presteren jaren. En in de 200 bladzijden van het federale regeerakkoord van 2025 komen de woorden \"zware beroepen\" geen enkele keer voor. In de plaats komt een andere maatstaf: vanaf 2027 telt een loopbaanjaar pas mee bij minstens 234 effectief gewerkte dagen. De vraag \"hoe zwaar was het werk?\" is vervangen door \"hoeveel dagen heb je gewerkt?\".
Waar het wringt. Er bestaat wél iets dat erop lijkt, en het is 182 jaar oud. De wet van 1844 geeft sommige overheidsfuncties een voordeliger loopbaanbreuk. Dat is geen lijst van zware beroepen, maar een berekeningsregel die aan de functie hangt en niet aan de zwaarte van het werk. Historisch ging het om de douanier en de postbode, en toen viel dat te verdedigen. Maar het Rekenhof ging in 2023 na waarom elke groep er vandaag nog in zit en kreeg voor een hele reeks geen enkele reden opgegeven: onder meer de leden van het Grondwettelijk Hof, van de Raad van State en van het Rekenhof zelf, ombudsmannen en loketpersoneel. Dat betekent niet dat die mensen zwaar werk doen; het betekent dat niemand nog kan uitleggen waarom hun pensioen anders berekend wordt. Het besluit: \"De graadbenaming is vandaag geen geschikt criterium meer.\"
En dan het cijfer waar het om draait. Een 25-jarige laagopgeleide man heeft gemiddeld nog 37,0 jaar zonder lichamelijke beperkingen voor zich, dus tot ongeveer 62 jaar. Bij een hoogopgeleide is dat 47,5 jaar. Bij vrouwen loopt dat verschil op tot 13,4 jaar, en die kloof groeide tussen 2001 en 2011 met ongeveer vier jaar. De wettelijke pensioenleeftijd is intussen 66 en wordt 67 in 2030.
Eerlijk erbij. Die gezondheidscijfers komen uit de volkstelling van 2011; recenter Belgisch onderzoek van dezelfde kwaliteit bestaat niet. En dat er nooit een akkoord kwam, is een echt probleem en geen onwil: zodra je een lijst maakt, moet je uitleggen waarom de ene functie erop staat en de andere niet. Er bestaat trouwens nergens ter wereld een individuele slijtage-index. Wat andere landen wél hebben, is een lijst. De politiek heeft er ons twee keer een beloofd en er nooit een gemaakt.",
"bron": {
"titel": "Rekenhof, Voordelige tantièmes in het ambtenarenpensioen, verslag aan de Kamer (5 april 2023)",
"url": "https://www.ccrek.be/sites/default/files/Docs/2023_12_VoorTantAmbt.pdf"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Wetsvoorstel DOC 55 0415/001 (24 september 2019) - de vier criteria voor zware beroepen, nooit wet geworden",
"url": "https://www.dekamer.be/FLWB/PDF/55/0415/55K0415001.pdf"
},
{
"titel": "Sciensano, Ongelijkheden in levensverwachting en levenskwaliteit (14 februari 2022)",
"url": "https://www.gezondbelgie.be/nl/gezondheidstoestand/ongelijkheden-in-gezondheid/ongelijkheden-in-levensverwachting-en-levenskwaliteit"
},
{
"titel": "Federaal regeerakkoord 2025-2029, hoofdstuk pensioenen (gehost door de Federale Pensioendienst)",
"url": "https://www.sfpd.fgov.be/files/3353/regeerakkoord_2025-2029_pensioenen.pdf"
},
{
"titel": "CAO nr. 143/2 van 21 oktober 2025 - opheffing van de SWT-regeling voor zware beroepen",
"url": "https://cnt-nar.be/sites/default/files/documents/nl/cao-143-2.pdf"
},
{
"titel": "Wet van 10 augustus 2015 - de wettelijke pensioenleeftijd naar 66 en 67",
"url": "https://www.ejustice.just.fgov.be/eli/wet/2015/08/10/2015022279/justel"
}
],
"deelzin": "Wie zijn leven lang in ploegen of op een werf werkte, is jaren vroeger versleten. Vind je dat de pensioenwetgeving met zware beroepen rekening moet houden?",
"kort": true
},
{
"id": "v63",
"thema": "Jouw geld",
"type": "schatting",
"vraag": "Stel dat je vanaf 1 januari alles wat je verdient éérst aan belastingen en sociale bijdragen betaalt, en pas daarna voor jezelf begint te werken. Tot welke dag van het jaar ben je dan bezig voor de overheid?",
"toelichting": "Berekening voor een alleenstaande werknemer met een gemiddeld loon, 2026.",
"opties": [
"Tot 12 mei",
"Tot 12 juni",
"Tot 24 juni",
"Tot 17 juli"
],
"juist": 3,
"cijfer": 54,
"eenheid": "procent",
"onderschrift": "van alles wat je werkgever voor jou betaalt, gaat naar belastingen en sociale bijdragen. De rest houd jij over. (2026)",
"feit": "17 juli. Ruim de helft van het jaar. Van de 75.046 euro die een gemiddelde Belgische werknemer zijn werkgever kost, blijft er 34.532 euro over om te besteden. De rest - 40.514 euro, 54,0% - zijn werkgeversbijdragen, werknemersbijdragen, personenbelasting en btw.
In Europa doet alleen Frankrijk het slechter (22 juli). Oostenrijk zit op exact dezelfde dag als België. Het EU-gemiddelde is 12 juni; op Malta ben je al op 20 april klaar.
Er is een officiëler cijfer dat hetzelfde zegt. Volgens de OESO bedraagt de belastingwig op een alleenstaande met een gemiddeld loon in België 52,5% (2025) - het hoogste van alle 38 OESO-landen. Het OESO-gemiddelde is 35,1%.
Eerlijk erbij - en dit is belangrijk. Deze datum is géén officiële statistiek. Ze wordt berekend door het Institut économique Molinari, een vrijmarktdenktank, samen met EY. Drie voorbehouden die wij er zelf bij zetten:
• De studie rekent op een alleenstaande zonder kinderen - net de situatie waarin België het slechtst scoort. Voor een gezin met één inkomen en twee kinderen zakt de OESO-wig naar 36,9%, en staat België 6e in plaats van 1e.
• Het gaat om een gemiddeld loon, niet een mediaan. Wie minder verdient, betaalt verhoudingsgewijs minder.
• De btw-schatting in de studie is grof, en accijnzen op brandstof, tabak en alcohol zitten er helemaal niet in.
En de auteurs zelf schrijven, op bladzijde 9: deze indicator meet „niet de datum vanaf wanneer de werknemer ophoudt voor de gemeenschap te werken”. Want daar staat iets tegenover: onderwijs, wegen, ziekenhuizen, pensioenen. Wat je ervan vindt, is aan jou - maar wij zeggen erbij dat je die 54% niet in het niets ziet verdwijnen.
Nog iets dat je zelden hoort: de belastingwig daalt. In 2000 bedroeg hij 57,10%, het hoogste punt van de hele reeks; in 2025 is dat 52,48%. Ruim vier en een half procentpunt lager dus, al blijft België wel de nummer één van de 38 OESO-landen. Die cijfers komen uit de databank van de OESO zelf en zijn daar na te kijken.",
"bron": {
"titel": "Institut économique Molinari met EY - Fardeau social et fiscal de l'employé moyen dans l'UE (2026)",
"url": "https://www.institutmolinari.org/wp-content/uploads/2026/07/etude-fardeau-fiscal-eu-2026.pdf"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Institut économique Molinari met EY (juli 2026) - de volledige studie, inclusief methodologie en het voorbehoud op blz. 9",
"url": "https://www.institutmolinari.org/wp-content/uploads/2026/07/etude-fardeau-fiscal-eu-2026.pdf"
},
{
"titel": "OESO - Taxing Wages 2026, landenfiche België: belastingwig 52,5%, hoogste van 38 landen",
"url": "https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2026/04/taxing-wages-2026-country-notes_491a0e97/belgium_2c42d1fc/f118830f-en.pdf"
},
{
"titel": "Eurostat (31 oktober 2025) - totale belastingdruk België 45,1% van het bbp, derde van de EU",
"url": "https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20251031-2"
},
{
"titel": "OESO Data Explorer - belastingwig van een alleenstaande met een gemiddeld loon in België, 2000-2025 (57,10% in 2000, 52,48% in 2025)",
"url": "https://data-explorer.oecd.org/s/46i"
}
],
"meningsvraag": "Vind je dat wat je ervoor terugkrijgt, in verhouding staat tot wat je afgeeft?",
"deelzin": "Stel dat je eerst al je belastingen en sociale bijdragen betaalt, en pas daarna voor jezelf werkt. Tot welke dag van het jaar ben je dan bezig voor de overheid?"
},
{
"id": "v17",
"thema": "Jouw geld",
"type": "mening",
"vraag": "Je moeder overlijdt. Je verkoopt haar wasmachine, droogkast en tv via het tweedehandsplatform Vinted, samen goed voor *2.001 euro*. Vind je dat jouw gegevens daarvoor automatisch naar de fiscus moeten?",
"cijfer": 2000,
"eenheid": "euro",
"onderschrift": "of 30 verkopen - sinds 2023 gaan je gegevens dan naar de fiscus",
"feit": "Sinds 2023 verplicht de Europese richtlijn DAC7 elk online platform om je naam, rekeningnummer en bedragen door te sturen naar de fiscus. De drempel: meer dan 2.000 euro omzet per jaar óf 30 verkopen of meer - één van beide volstaat, ze hoeven niet samen te vallen. Ook wanneer je gewoon de spullen van je overleden ouders verkoopt, ver onder de aankoopprijs.
De drempel geldt bovendien alleen voor de verkoop van goederen. Verhuur je iets of lever je een dienst via een platform, dan is er geen drempel en word je vanaf de eerste euro doorgegeven.",
"bron": {
"titel": "FOD Financiën - DAC7: welke gegevens platformen doorgeven en vanaf welke drempel",
"url": "https://fin.belgium.be/nl/particulieren/belastingaangifte/inkomsten/dac7"
},
"notatie": "eu",
"meningsvraag": "Vind je dat een grens van 2.000 euro per jaar hoort te gelden voor wie zijn eigen tweedehands spullen verkoopt?",
"bronnen": [
{
"titel": "FOD Financiën - DAC7: welke gegevens platformen doorgeven en vanaf welke drempel",
"url": "https://fin.belgium.be/nl/particulieren/belastingaangifte/inkomsten/dac7"
},
{
"titel": "VRT NWS - Vinted geeft gegevens door aan fiscus",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/03/23/vinted-geeft-gegevens-door-aan-fiscus/"
},
{
"titel": "Richtlijn (EU) 2021/514 (DAC7), van toepassing vanaf 1 januari 2023",
"url": "https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32021L0514"
}
],
"deelzin": "Je verkoopt de wasmachine en de tv van je overleden moeder op een tweedehandsplatform. Vind je dat jouw gegevens daarvoor automatisch naar de fiscus moeten?"
},
{
"id": "v21",
"thema": "Jouw geld",
"type": "mening",
"vraag": "Na een lang huwelijk gaan jullie uit elkaar. Vind je dat het *scheiden zelf* een extra belasting mag opleveren?",
"cijfer": 10000,
"eenheid": "euro",
"onderschrift": "tot zoveel belasting - omdat je relatie stukliep",
"feit": "Ze bestaat, en ze heeft in de volksmond zelfs een naam: de miserietaks. Wie na een scheiding de gezinswoning overneemt, betaalt verdeelrecht - berekend op de volledige waarde van de woning, niet op de helft die je overneemt. Bij een woning van 400.000 euro loopt dat op tot 10.000 euro.
Het gewone tarief is 2,5%. Alleen bij een echtscheiding of het beëindigen van wettelijke samenwoning geldt het verlaagde tarief van 1%. Wie feitelijk samenwoonde valt daar buiten en betaalt dus het volle pond - het Grondwettelijk Hof oordeelde in 2016 dat dat onderscheid mag.
Het gaat trouwens niet alleen om scheidingen. Erf je samen met je broer of zus het ouderlijk huis en koop je hen uit, dan geldt hetzelfde verdeelrecht van 2,5% op de volledige waarde - bovenop de erfbelasting die er al op betaald is. Er is dan geen euro nieuwe rijkdom ontstaan; jullie regelen alleen onderling wie het huis houdt.
En in Wallonië en Brussel? Daar bestaat exact dezelfde belasting, en ook daar wordt ze op de volledige waarde geheven zodra de onverdeeldheid eindigt. Het tarief is er alleen 1%, voor iedereen: gehuwd, wettelijk samenwonend of feitelijk samenwonend maakt er geen verschil. Op diezelfde woning van 400.000 euro is dat 4.000 euro in plaats van 10.000. Het Vlaamse verlaagde tarief bij een echtscheiding is dus gewoon het normale tarief van de twee andere gewesten. En zo is het in Vlaanderen ook begonnen: een decreet van 13 juli 2012 verving in artikel 109 de woorden „1 t.h.” door „2,5 t.h.”. De Waalse minister-president bevestigde in maart 2026 in het parlement dat de grondslag daar de waarde van het hele goed is, en dat die belasting Wallonië 28,6 miljoen euro opbracht in 2025.",
"bron": {
"titel": "Notaris.be - de miserietaks",
"url": "https://www.notaris.be/nieuws/de-miserietaks-wat-je-moet-weten-over-deze-belasting"
},
"notatie": "eu",
"meningsvraag": "Vind je dat deze belasting bij een scheiding moet verdwijnen?",
"bronnen": [
{
"titel": "Notaris.be - de miserietaks",
"url": "https://www.notaris.be/nieuws/de-miserietaks-wat-je-moet-weten-over-deze-belasting"
},
{
"titel": "ECGB Advocaten - verdeelrecht: 2,5% tegenover het verlaagde tarief van 1% (Grondwettelijk Hof, 2016)",
"url": "https://ecgb-advocaten.be/nl/juridisch-nieuws/verdeelrecht-feitelijke-samenwoners-die-uit-elkaar-gaan-betalen-2-5-verdeelrecht-in-plaats-van-1"
},
{
"titel": "Vlaanderen.be - het verdeelrecht",
"url": "https://www.vlaanderen.be/verdeelrecht"
},
{
"titel": "Fiscale fiche van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest - het verdeelrecht: 1,00% en „de waarde van het goed” zodra de onverdeeldheid eindigt",
"url": "https://admin.be.brussels/sites/default/files/2025-04/fiche-fiscale-droits-de-partage_lhu_lwe_2025.pdf"
},
{
"titel": "Waals Parlement - schriftelijke vraag 174 (2025-2026), antwoord van 30 maart 2026: 1%, op de waarde van het hele goed, 28,636 miljoen euro in 2025",
"url": "https://www.parlement-wallonie.be/pwpages?p=interp-questions-voir&type=28&iddoc=143096"
},
{
"titel": "Belgisch Staatsblad 23 juli 2012, blz. 40600 - decreet van 13 juli 2012: in artikel 109 wordt „1 t.h.” vervangen door „2,5 t.h.”",
"url": "https://www.ejustice.just.fgov.be/mopdf/2012/07/23_1.pdf"
}
],
"deelzin": "Na een lang huwelijk gaan jullie uit elkaar. Vind je dat het scheiden zelf een extra belasting mag opleveren?"
},
{
"id": "v19",
"thema": "Jouw geld",
"type": "schatting",
"vraag": "Je hebt een kleine drukkerij. Er komt onverwacht een grote klant binnen met een groot order, waardoor je veel meer verdient dan je had voorspeld. Wat gebeurt er dan met je *belastingaanslag*?",
"cijfer": 6.75,
"eenheid": "%",
"onderschrift": "boete omdat je je eigen omzet niet kon voorspellen",
"feit": "België verwacht dat zelfstandigen en vennootschappen hun belasting vooraf betalen, per kwartaal, op basis van een schatting. Schat je te laag - bijvoorbeeld omdat er onverwacht een grote klant binnenkwam - dan volgt een belastingvermeerdering van 6,75% (aanslagjaar 2026; het jaar voordien was het 9%). Je wordt financieel gestraft omdat je niet in de toekomst kon kijken.",
"bron": {
"titel": "FinCraft - vermeerdering bij onvoldoende voorafbetalingen",
"url": "https://fincraft.be/update-nieuw-percentage-voor-belastingvermeerdering-bij-onvoldoende-voorafbetalingen-aanslagjaar-2026/"
},
"notatie": "dec",
"meningsvraag": "Vind je dat je extra moet betalen omdat je je eigen omzet niet op voorhand kon voorspellen?",
"opties": [
"Je krijgt een korting: je zorgt voor extra omzet en werk",
"Niets bijzonders - je betaalt gewoon belasting op de extra winst",
"Je mag die extra winst spreiden over twee jaar",
"Je betaalt belasting op de extra winst én een vermeerdering van 6,75%"
],
"juist": 3,
"deelzin": "Je hebt een klein bedrijf en er komt onverwacht een grote klant binnen, waardoor je veel meer verdient dan voorspeld. Wat gebeurt er dan met je belastingaanslag?"
},
{
"id": "v24",
"thema": "Jouw geld",
"type": "mening",
"vraag": "Je hebt een bedrijf met personeel. Je betaalt lonen, sociale bijdragen en btw, en er blijft winst over - daarop betaal je vennootschapsbelasting. Haal je daarna wat overblijft naar je *privérekening*, betaal je dan opnieuw belasting?",
"cijfer": 30,
"eenheid": "%",
"onderschrift": "roerende voorheffing sinds 2017 - op geld waar al vennootschapsbelasting op betaald werd",
"feit": "Van 100 euro winst houdt een ondernemer in het standaardgeval nog ongeveer 52,50 euro over. Neem het Belgische dancefestival dat de hele wereld kent: velen zijn jaloers op de miljoenendividenden die daar uitgekeerd worden, maar de staat strijkt daar telkens meteen 30% van op - een tarief dat sinds 2017 geldt, tegenover 27% in 2016 en 25% tot en met 2015, bovenop de vennootschapsbelasting die al betaald was. En de ondernemer die met wat overblijft een dure wagen koopt? Ruim een vijfde van de aankoopprijs is opnieuw belasting (21% btw), plus inschrijvingstaks, verkeersbelasting en accijnzen op elke liter. Succes is in België geen probleem voor de schatkist - het is haar beste klant.",
"bron": {
"titel": "Wikifin (FSMA) - de belasting op je Belgische dividenden: 30% roerende voorheffing",
"url": "https://www.wikifin.be/nl/belasting-werk-en-inkomen/belastingaangifte/je-roerend-inkomen/de-belastingen-op-je-belgische"
},
"feitelijk": "ja",
"meningsvraag": "Vind je het normaal dat hetzelfde geld twee keer belast wordt?",
"bronnen": [
{
"titel": "Wikifin (FSMA) - de belasting op je Belgische dividenden: 30% roerende voorheffing",
"url": "https://www.wikifin.be/nl/belasting-werk-en-inkomen/belastingaangifte/je-roerend-inkomen/de-belastingen-op-je-belgische"
},
{
"titel": "Programmawet van 25 december 2016 - verhoging van de roerende voorheffing naar 30% vanaf 1 januari 2017",
"url": "https://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/change_lg.pl?language=nl&la=N&cn=2016122501&table_name=wet"
}
],
"deelzin": "Je bedrijf betaalt lonen, sociale bijdragen, btw en vennootschapsbelasting. Haal je de winst die overblijft naar je privérekening, betaal je dan opnieuw belasting?",
"kort": true
},
{
"id": "v66",
"thema": "Jouw geld",
"type": "schatting",
"vraag": "Een ouderlijk huis van *600.000 euro*. De laatste ouder overlijdt en drie kinderen erven: een broer en twee zussen. Eén zus heeft het geld nodig, dus haar broer koopt haar deel over. Dertien maanden later overlijdt die broer zelf, zonder partner en zonder kinderen, en zijn deel gaat naar zijn overblijvende zus. Zes maanden daarna blijkt zij ongeneeslijk ziek, en ze schenkt het huis aan haar nichtje. Hoeveel belasting is er dan samen betaald op dat ene huis?",
"toelichting": "Vlaamse tarieven. Erfbelasting, verdeelrecht en schenkbelasting zijn gewestelijke belastingen: in Wallonië en Brussel gelden andere percentages.",
"opties": [
"Ongeveer 150.000 euro",
"Ongeveer 260.000 euro",
"Ongeveer 400.000 euro",
"Ongeveer 550.000 euro"
],
"juist": 2,
"cijfer": 404500,
"notatie": "eu",
"eenheid": "euro",
"onderschrift": "belasting op één huis van 600.000 euro. Ruim twee derde van de waarde.",
"feit": "404.500 euro. Reken mee.
1. De erfenis. In rechte lijn geldt 3% tot 50.000 euro en 9% tot 250.000 euro. Op de 200.000 euro die elk kind erft is dat 15.000 euro, samen 45.000 euro. De vrijstelling voor de gezinswoning bestaat wel, maar geldt alleen voor de langstlevende partner; kinderen betalen.
2. De uitkoop. Op het derde dat de broer overkoopt is verdeelrecht verschuldigd: 2,5% op 200.000 euro, dus 5.000 euro. Niet op de volledige 600.000, want artikel 2.10.3.0.1 van de Vlaamse Codex Fiscaliteit heft alleen op „de waarde van de afgestane delen” zolang de onverdeeldheid niet ophoudt. Waren er maar twee kinderen geweest, dan stopte ze wél en werd er geheven op de hele 600.000: 15.000 euro. Dat is de situatie bij een scheiding, en daarom lees je vaak dat het verdeelrecht op de volledige waarde gaat.
3. Het tweede overlijden. Zijn twee derde, 400.000 euro, gaat naar de zus met wie hij het huis deelde. Tussen broer en zus: 25% tot 35.000, 30% tot 75.000 en 55% daarboven. Dat is 199.500 euro, bijna de helft van wat hij nalaat.
Eén maand scheelde hier een korting. Artikel 2.7.5.0.3 VCF halveert de erfbelasting wanneer dezelfde goederen binnen één jaar opnieuw vererven. Hij stierf dertien maanden na zijn ouder, dus net te laat. Eerlijk erbij: die korting heeft een plafond, want ze „mag nooit hoger zijn dan de erfbelasting, geheven op de overdracht die er onmiddellijk aan voorafgaat”. Hier was dat 45.000 euro, niet de volle helft.
4. De schenking. Hier verandert er iets. Tot nu ging het over erfbelasting, die je betaalt wanneer iemand sterft. Nu over schenkbelasting, die je betaalt wanneer iemand bij leven iets weggeeft. Die ligt bewust lager, om mensen aan te moedigen niet te wachten tot ze dood zijn. Een nicht is daarbij geen familie maar een andere persoon: 10% tot 150.000, 20% tot 250.000, 30% tot 450.000 en 40% daarboven. Op 600.000 euro is dat 155.000 euro.
Maakt het uit dat ze ziek is? Voor dit bedrag niet. De verdachte periode van vijf jaar vóór een overlijden (artikel 2.7.1.0.5 VCF) geldt uitdrukkelijk niet „als de bevoordeling onderworpen is aan de schenkbelasting”, en een huis schenken kan alleen bij de notaris. Wat er wél gebeurt als zij binnen drie jaar sterft: het geschonken huis wordt bij haar nalatenschap geteld om het tarief op de rest te bepalen. Het huis wordt niet opnieuw belast, maar alles wat het nichtje daarnaast nog erft, start meteen in de hoogste schijf.
Samen: 404.500 euro op één huis van 600.000 euro. Ruim twee derde van de waarde, zonder dat er ooit één euro winst is gemaakt. Het huis is alleen van naam veranderd, binnen dezelfde familie.
En elk jaar komt daar de onroerende voorheffing bij. Die staat volledig los van die 600.000 euro. Ze wordt berekend op het kadastraal inkomen: de geschatte huurwaarde van 1 januari 1975, maal een indexcijfer (2,3000 voor aanslagjaar 2026). Artikel 487 van het Wetboek van de inkomstenbelastingen schrijft „om de tien jaar” een algemene herschatting voor. De FOD Financiën schrijft zelf: „Tot op vandaag is dat referentietijdstip 1 januari 1975”, en dat het KI sinds 1991 alleen nog geïndexeerd wordt „door het uitblijven van een dergelijke algemene herziening”.
Eerlijk erbij: schenken is hier nog de goedkoopste weg. Was de tante gewoon overleden, dan had haar nicht het huis geërfd, aan de tarieven voor andere personen: 25%, 45% en 55% daarboven. Dat was 315.500 euro geweest in plaats van 155.000, meer dan het dubbele voor hetzelfde huis en dezelfde nicht. En we rekenen met een huis dat al die jaren precies 600.000 euro waard blijft, zonder schulden, zonder notaris- en aktekosten, en met een broer zonder partner of kinderen. In het echt vallen de bedragen hoger uit, niet lager.",
"bron": {
"titel": "Vlaamse Codex Fiscaliteit, art. 2.7.4.1.1 - tarieven erfbelasting (rechte lijn, broers en zussen, anderen)",
"url": "https://codex.vlaanderen.be/portals/codex/documenten/1023499.html"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Vlaamse Codex Fiscaliteit, art. 2.7.4.1.1 - tarieven erfbelasting (rechte lijn, broers en zussen, anderen)",
"url": "https://codex.vlaanderen.be/portals/codex/documenten/1023499.html"
},
{
"titel": "Vlaamse Belastingdienst - algemeen tarief in de erfbelasting (rechte lijn: 3% / 9% / 27%, apart op roerend en onroerend)",
"url": "https://www.vlaanderen.be/belastingen-en-begroting/vlaamse-belastingen/erfbelasting/tarieven-in-de-erfbelasting/algemeen-tarief-in-de-erfbelasting"
},
{
"titel": "Vlaamse Belastingdienst - belastbare grondslag van het verdeelrecht (uitkoop van één mede-eigenaar)",
"url": "https://www.vlaanderen.be/belastingen-en-begroting/vlaamse-belastingen/registratiebelasting/verdeelrecht/belastbare-grondslag-van-het-verdeelrecht"
},
{
"titel": "Vlaamse Belastingdienst - tarieven in het verdeelrecht (2,5% en het verlaagde tarief van 1%)",
"url": "https://www.vlaanderen.be/belastingen-en-begroting/vlaamse-belastingen/registratiebelasting/verdeelrecht/tarieven-in-het-verdeelrecht"
},
{
"titel": "Vlaamse Belastingdienst - schenking van onroerende goederen, tarief tussen andere personen",
"url": "https://www.vlaanderen.be/belastingen-en-begroting/vlaamse-belastingen/registratiebelasting/schenkbelasting/tarieven-in-de-schenkbelasting/algemeen-tarief-voor-de-schenking-van-onroerende-goederen"
},
{
"titel": "Vlaamse Belastingdienst - vermindering bij opeenvolgende overdrachten binnen het jaar (aan te vragen in de aangifte)",
"url": "https://www.vlaanderen.be/belastingen-en-begroting/vlaamse-belastingen/erfbelasting/verminderingen-en-vrijstellingen-in-de-erfbelasting/vermindering-van-de-erfbelasting-voor-opeenvolgende-overdrachten-binnen-het-jaar"
},
{
"titel": "Vlaamse Codex Fiscaliteit, art. 2.7.5.0.3 - halvering bij opeenvolgende overdrachten binnen het jaar, met het plafond van de eerder betaalde erfbelasting",
"url": "https://codex.vlaanderen.be/portals/codex/documenten/1023499.html"
},
{
"titel": "Vlaamse Belastingdienst - berekening van de onroerende voorheffing: basistarief 3,97% en indexatiecoëfficiënt 2,3000 voor aanslagjaar 2026",
"url": "https://www.vlaanderen.be/belastingen-en-begroting/vlaamse-belastingen/onroerende-voorheffing/berekening-van-de-onroerende-voorheffing"
},
{
"titel": "FOD Financiën - „Tot op vandaag is dat referentietijdstip 1 januari 1975” en het uitblijven van de tienjaarlijkse herschatting",
"url": "https://financien.belgium.be/nl/particulieren/woning/kadaster/kadastraal-inkomen/kadastraal-inkomen-van-belgi%C3%AB-gelegen-onroerende"
},
{
"titel": "Agentschap Binnenlands Bestuur - gemeentelijke opcentiemen op de onroerende voorheffing brachten in 2024 3,150 miljard euro op, gemiddelde aanslagvoet 898",
"url": "https://publicaties.vlaanderen.be/view-file/78642"
}
],
"meningsvraag": "Vind je dat de staat opnieuw mag heffen telkens hetzelfde huis binnen dezelfde familie van naam verandert?",
"deelzin": "Een ouderlijk huis van 600.000 euro gaat via erfenis, uitkoop en schenking binnen één familie van hand tot hand. Hoeveel belasting is er samen op dat ene huis betaald?",
"kort": true
},
{
"id": "v18",
"thema": "Jouw geld",
"type": "mening",
"vraag": "Je hebt een bedrijf in België maar je klanten zitten in het buitenland, dus je verhuist. Vind je dat je belasting moet betalen op winst die je *had kunnen* maken als je gebleven was - winst die nooit bestaan heeft?",
"cijfer": 0,
"eenheid": "euro uitgekeerd",
"onderschrift": "en tóch belasting op een dividend dat je nooit kreeg",
"feit": "Sinds de programmawet van 18 juli 2025, verschenen in het Staatsblad van 29 juli, geldt bij verhuis van een vennootschap naar het buitenland een exit-taks met een \"liquidatiefictie\": de fiscus doet alsof je bedrijf ontbonden wordt, en alsof jij als aandeelhouder een fictief liquidatiedividend ontvangt. Daarop betaal je 30% belasting, zonder dat er ook maar één euro werd uitgekeerd. Fiscalisten noemen dat tax without cash. De grondslag is de werkelijke waarde van het vermogen min het gestorte kapitaal, dus mét alle meerwaarden en goodwill die nooit in de boeken stonden.
Omdat er niets uitgekeerd wordt, kan er ook geen voorheffing ingehouden worden: de aandeelhouder moet het zelf aangeven, en de vennootschap moet hem daarvoor een fiche bezorgen. Gebeurt dat niet en wordt de aandeelhouder niet tijdig geïdentificeerd, dan riskeert de vennootschap de afzonderlijke aanslag van artikel 219 van het Wetboek Inkomstenbelastingen: 100%, of 50% wanneer de begunstigde een rechtspersoon is.
Eerlijk erbij, drie keer. Verhuis je binnen de Europese Unie, dan mag je de betaling over vijf jaar spreiden; dat staat in artikel 413/1 van hetzelfde wetboek. Is je aandeelhouder een vennootschap, dan kan die de gewone aftrek voor dividenden inroepen, waardoor de heffing in de praktijk grotendeels wegvalt. De 30% treft dus vooral de mens van vlees en bloed, meestal de oprichter. En er bestond al een exit-heffing vóór 2025, maar die trof enkel de vennootschap; nieuw is dat de aandeelhouder er persoonlijk bovenop belast wordt.
De Raad van State stelde bij de bespreking de verenigbaarheid met het Europese recht in vraag, wegens het liquiditeitsnadeel. Advocatenkantoren verwachten betwisting, maar er loopt vandaag geen enkele procedure waarvan wij het bestaan konden vaststellen.
Wat dat concreet betekent. Neem een Belgisch softwarebedrijf. Het is ooit opgericht met 1,4 miljoen euro kapitaal. Vandaag draait het een half miljard omzet en waarderen investeerders het op 5 miljard euro: dat is de prijs waartegen iemand die vandaag aandelen bijkoopt ze betaalt. In de boeken staat die 5 miljard nergens. Er staat 1,4 miljoen kapitaal en wat reserves, want de waarde van zo'n bedrijf zit in code, klanten en mensen, en dat boek je niet.
Verhuist dat bedrijf, dan is de belastbare grondslag de werkelijke waarde min het gestorte kapitaal: 5 miljard min 1,4 miljoen, dus bijna de volledige 5 miljard. Bezit de oprichter een derde van de aandelen, dan is dat 30% op ruim 1,6 miljard, oftewel ongeveer 500 miljoen euro belasting. Te betalen in cash, zonder dat hij één aandeel verkocht heeft en zonder dat er één euro is uitgekeerd. Wil hij dat geld ophalen, dan moet hij aandelen verkopen, en verliest hij de controle over zijn eigen bedrijf.
Dit is een rekenvoorbeeld met ronde getallen, geen bestaand dossier. In de praktijk hangt het bedrag af van wie de aandelen bezit, wat er in België achterblijft en hoe de fiscus die waarde vaststelt. Maar de kern klopt: het is niet je winst die belast wordt, en ook niet je boekwaarde. Het is wat een investeerder ervoor over heeft.",
"bron": {
"titel": "Tiberghien - exitheffing bij emigratie van vennootschappen",
"url": "https://www.tiberghien.com/nl/4294/exitheffing-bij-emigratie-van-vennootschappen"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Tiberghien - exitheffing bij emigratie van vennootschappen",
"url": "https://www.tiberghien.com/nl/4294/exitheffing-bij-emigratie-van-vennootschappen"
},
{
"titel": "Tiberghien in De Tijd - niet één maar twee keer exittaks betalen: „tax without cash”",
"url": "https://www.tiberghien.com/nl/4284/niet-een-maar-twee-keer-exittaks-betalen-tijd-om-bij-te-sturen"
},
{
"titel": "Lexgo - keuze tussen onmiddellijke of over vijf jaar gespreide betaling binnen de EU",
"url": "https://www.lexgo.be/en/news-and-articles/4465-belgische-exitheffing-voortaan-keuze-tussen-onmiddellijke-of-gespreide-betaling"
},
{
"titel": "RSM België - overzicht van de fiscale maatregelen in de programmawet van 18 juli 2025",
"url": "https://www.rsm.global/belgium/nl/insights/programmawet-van-18-juli-2025-overzicht-van-de-fiscale-maatregelen"
}
],
"deelzin": "Je verhuist met je bedrijf naar het buitenland. Vind je dat je belasting moet betalen op winst die je hier had kunnen maken, winst die nooit bestaan heeft?"
},
{
"id": "v50",
"thema": "Jouw geld",
"type": "schatting",
"vraag": "Dertig jaar geleden kocht je op een rommelmarkt een schilderijtje voor 50 euro. Het blijkt een echte Rubens: *7 miljoen euro* waard. Je schenkt het aan je enige kleinkind. Hoeveel belasting is daarop verschuldigd?",
"cijfer": 210000,
"notatie": "eu",
"eenheid": "euro",
"onderschrift": "schenkbelasting op een schilderij dat je 50 euro kostte",
"feit": "Een kunstwerk is een roerend goed. Schenk je het geregistreerd aan je kleinkind, dan betaalt die in Vlaanderen 3% schenkbelasting - een vlak tarief dat ongewijzigd geldt sinds 1 januari 2004 en waar schilderijen uitdrukkelijk onder vallen - op 7 miljoen euro is dat 210.000 euro, te betalen in cash, voor een schilderij dat nooit één euro heeft opgebracht. Tussen niet-verwanten is het tarief 7%.
Registreer je de schenking níét, dan betaal je vandaag niets - maar overlijd je binnen vijf jaar, dan telt het werk gewoon mee in je nalatenschap en gelden de gewone erfbelastingtarieven. Een kleinkind is rechte lijn: 3% tot 50.000 euro, 9% tot 250.000 euro en 27% op alles daarboven, apart berekend op het roerende deel van de nalatenschap. Op 7 miljoen euro komt dat neer op 1.842.000 euro erfbelasting - bijna negen keer zoveel als de 210.000 euro bij een geregistreerde schenking. Je kleinkind erft dan een schilderij én een belastingschuld die het alleen kan betalen door het te verkopen.
Er bestaat een uitweg - maar niet voor jou. Vlaanderen laat erfgenamen toe hun erfbelasting te betalen door cultuurgoederen aan de overheid over te dragen, en aanvaardt die zelfs aan 120% van de marktwaarde. Alleen: die regeling geldt enkel bij overlijden, niet bij een schenking, alleen voor werken die erkend zijn als \"topstuk\" of \"sleutelwerk\", en de aanvraag moet binnen vier maanden na het overlijden gebeuren. Wie het bij leven wil regelen, valt er dus buiten.",
"bron": {
"titel": "Cultuurloket - erfbelasting betalen met cultuurgoederen",
"url": "https://www.cultuurloket.be/kennisbank/personenbelasting-de-belasting-die-je-als-individu-betaalt/erfbelasting-betalen-met-cultuurgoederen"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Cultuurloket - erfbelasting betalen met cultuurgoederen",
"url": "https://www.cultuurloket.be/kennisbank/personenbelasting-de-belasting-die-je-als-individu-betaalt/erfbelasting-betalen-met-cultuurgoederen"
},
{
"titel": "Vlaamse Belastingdienst - tarief voor de schenking van roerende goederen (3% in rechte lijn, 7% voor anderen)",
"url": "https://www.vlaanderen.be/belastingen-en-begroting/vlaamse-belastingen/registratiebelasting/schenkbelasting/tarieven-in-de-schenkbelasting/tarief-voor-de-schenking-van-roerende-goederen"
},
{
"titel": "Vlaamse Belastingdienst - algemeen tarief in de erfbelasting (rechte lijn: 3% / 9% / 27%, apart op roerend en onroerend)",
"url": "https://www.vlaanderen.be/belastingen-en-begroting/vlaamse-belastingen/erfbelasting/tarieven-in-de-erfbelasting/algemeen-tarief-in-de-erfbelasting"
},
{
"titel": "Departement Cultuur, Jeugd & Media - inbetalinggeving van cultuurgoederen",
"url": "https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/cultuur/cultureel-erfgoed/regelgeving-cultureel-erfgoed/inbetalinggeving-van-cultuurgoederen-ter-voldoening-van-de-erfbelasting"
},
{
"titel": "Schenkbelasting Vlaanderen 2026 - tarieven roerende goederen en de verdachte periode van vijf jaar",
"url": "https://erfbelasting-calculator.be/schenking.html"
}
],
"opties": [
"Niets - het is een geschenk",
"Ongeveer 210.000 euro",
"Ongeveer 700.000 euro",
"Ruim 1 miljoen euro"
],
"juist": 1,
"meningsvraag": "Vind je dat een schenking binnen de familie belast moet worden op een waarde die je nooit ontvangen hebt?",
"deelzin": "Je kocht ooit een schilderijtje voor 50 euro dat een echte Rubens blijkt: 7 miljoen waard. Je schenkt het aan je kleinkind. Hoeveel belasting is daarop verschuldigd?"
},
{
"id": "v67",
"thema": "Jouw geld",
"type": "schatting",
"vraag": "Van 4 september 2023 tot 4 september 2024 leende de Belgische staat geld bij zijn eigen burgers, via de *staatsbon*. In één week kwamen er ruim 540.000 inschrijvingen binnen, samen goed voor *21,9 miljard euro*. Wie intekende, kreeg na belasting 2,805% rente. Maar hoeveel hield die spaarder er écht aan over, als je ook de inflatie meerekent?",
"toelichting": "Het reële rendement over één jaar: wat er overblijft nadat de prijzen zijn gestegen.",
"opties": [
"Ongeveer -1,5%",
"Ongeveer -0,25%",
"Ongeveer +0,5%",
"Ongeveer +2,8%"
],
"juist": 1,
"cijfer": -0.25,
"notatie": "dec2",
"eenheid": "% reëel",
"onderschrift": "hield de spaarder over nadat de inflatie eraf ging. Zijn geld werd dus minder waard, niet meer.",
"feit": "Negatief. Min 0,25 procentpunt. Op papier zag het er nochtans goed uit: de brutocoupon was 3,30%, en daar ging eenmalig 15% roerende voorheffing af in plaats van de gebruikelijke 30%. Het Federaal Agentschap van de Schuld schrijft dat cijfer zelf zo in zijn jaarverslag. Wie 1.000 euro inlegde, kreeg op 4 september 2024 1.028,05 euro terug. 234.310 van die inschrijvingen kwamen rechtstreeks bij het Federaal Agentschap van de Schuld binnen, samen goed voor 7,093 miljard; de rest, 14,803 miljard, liep via de banken.
En nu de echte rekening. De consumptieprijsindex ging over exact diezelfde twaalf maanden van 128,23 naar 132,15. Dat is een inflatie van 3,06%. Om evenveel te kunnen kopen als een jaar eerder had je 1.030,57 euro nodig gehad. Je kwam dus 2,52 euro tekort per duizend. Het reële rendement was min 0,25 procentpunt: negatief.
Eerlijk erbij, en dit hoort erbij. Die inflatie was er ook geweest als je geld gewoon op je spaarboekje had gestaan, en dáár had ze veel harder toegeslagen. Een van de grootste Belgische banken bood in augustus 2023 0,25% basisrente plus 0,25% getrouwheidspremie, samen 0,50%. Op 20.000 euro is dat 100 euro rente, tegenover 561 euro netto met de staatsbon. De spaarder werd hier dus niet armer dóór de staatsbon; hij werd er minder arm van dan bij zijn eigen bank.
Wat de staat meteen inhield. Op 21,896 miljard euro tegen 3,30% bedraagt de brutorente 722,6 miljoen euro. Daarvan ging 108,4 miljoen euro als roerende voorheffing rechtstreeks naar de schatkist, nog voor er één euro werd uitbetaald. Maar dat is geen zuivere winst, en dat moeten we erbij zeggen: voor geld dat van een spaarboekje kwam - waar de eerste 1.020 euro rente belastingvrij is - was het nieuwe inkomst, terwijl de staat op geld uit belaste beleggingen juist verloor, want daar werd het gewone tarief van 30% gehalveerd. Het Agentschap raamt de netto-opbrengst daarom zelf op 60 tot 100 miljoen euro.",
"bron": {
"titel": "Federaal Agentschap van de Schuld - jaarverslag 2023, blz. 62-63: netto 2,805% en een kost van 3,14% tegenover 3,64% op de markt",
"url": "https://www.debtagency.be/sites/default/files/content/download/files/rpt2023nl.pdf"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Federaal Agentschap van de Schuld - coupon van de staatsbon van 4 september 2023 (bruto 3,30%, roerende voorheffing 15%)",
"url": "https://www.debtagency.be/nl/content/staatsbons-uitgifte-van-4-september-2023-coupon"
},
{
"titel": "Federaal Agentschap van de Schuld - opbrengst van de 1-jarige staatsbon: 21,896 miljard euro, 542.670 inschrijvingen",
"url": "https://www.debtagency.be/nl/content/opbrengst-van-de-1-jarige-staatsbon-van-4-september-2023"
},
{
"titel": "Federaal Agentschap van de Schuld - jaarverslag 2023, blz. 62-63: netto 2,805% en een kost van 3,14% tegenover 3,64% op de markt",
"url": "https://www.debtagency.be/sites/default/files/content/download/files/rpt2023nl.pdf"
},
{
"titel": "Statbel - consumptieprijsindex (september 2023: 128,23 · september 2024: 132,15)",
"url": "https://statbel.fgov.be/nl/themas/consumptieprijsindex/consumptieprijsindex"
},
{
"titel": "Essentiële spaardersinformatie van een van de grootste Belgische banken, versie 1 augustus 2023: 0,25% basisrente en 0,25% getrouwheidspremie",
"url": "https://www.bnpparibasfortis.com/docs/default-source/newsroom-documents/savings-accounts-july2023/f03856f---nl.pdf"
},
{
"titel": "Federaal Agentschap van de Schuld - eindresultaat van de staatsbons van 16 september 2024: 402,5 miljoen euro",
"url": "https://www.debtagency.be/nl/content/staatsbons-uitgifte-van-16-september-2024-eindresultaat"
},
{
"titel": "VRT NWS (31 oktober 2024) - het geld van de staatsbon vloeide grotendeels terug naar de banken",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/10/31/populaire-staatsbon-vloeide-grotendeels-terug-naar-de-banken/"
},
{
"titel": "Nationale Bank van België - waar de 22 miljard van de staatsbon naartoe ging",
"url": "https://www.nbb.be/en/blog/where-did-eu22-billion-released-2023-state-note-go"
}
],
"meningsvraag": "Vind je dat de overheid open kaart moet spelen over wat zo'n operatie haar werkelijk kost of oplevert, ook tegenover de burger die haar het geld leent?",
"deelzin": "Ruim 540.000 Belgen leenden hun spaargeld aan de staat via de staatsbon van 2023. Hoeveel hielden ze daar écht aan over, als je ook de inflatie meerekent?",
"kort": true
},
{
"id": "v68",
"thema": "Jouw geld",
"type": "schatting",
"vraag": "Sommige partijen wijzen graag naar de zelfstandige met een dure wagen. Stel nu dat het economisch zo goed gaat dat *elke* Belgische zelfstandige (1.327.994 op 31 december 2025) zich een Porsche kan veroorloven. Hoeveel brengt dat de schatkist op in het *eerste jaar*, inverkeerstelling en verkeersbelasting samen?",
"toelichting": "Een gedachte-experiment, geen voorstel. Vlaamse tarieven: 11.296,39 euro inverkeerstelling bij de aankoop, plus 1.157,30 euro verkeersbelasting per jaar.",
"opties": [
"Ongeveer 4 miljard euro",
"Ongeveer 8 miljard euro",
"Ongeveer 16,5 miljard euro",
"Ongeveer 30 miljard euro"
],
"juist": 2,
"cijfer": 16.5,
"notatie": "dec",
"eenheid": "miljard euro",
"onderschrift": "in het eerste jaar. En daarna 1,54 miljard euro, elk jaar opnieuw.",
"feit": "16,5 miljard euro. Reken mee. Op 31 december 2025 telde België 1.327.994 zelfstandigen en helpers, cijfer van het RSVZ. Op een Porsche van 240 pk en 239 gram CO2 bedraagt de Vlaamse belasting op de inverkeerstelling 11.296,39 euro bij de aankoop, en de jaarlijkse verkeersbelasting 1.157,30 euro. Samen in het eerste jaar: 12.453,69 euro per wagen, of 16,5 miljard euro voor het hele land.
En daarna blijft er 1,54 miljard euro per jaar binnenkomen, elk jaar opnieuw, zolang die wagens rijden. Na tien jaar staat de teller op ruim 30 miljard euro.
Ter vergelijking: het volledige budget van de ziekteverzekering bedraagt in 2026 46,775 miljard euro. Dat ene eerste jaar dekt daar meer dan een derde van. De jaren daarna telkens 3,3%, oftewel ongeveer een dertigste.
En dan de twee dingen die je zelden hoort. Ten eerste: die wagen is voor een zelfstandige die hem in 2026 koopt voor 0% fiscaal aftrekbaar. De aftrek voor niet-elektrische wagens is uitgedoofd. Hij betaalt die 11.296 euro en die 1.157 euro per jaar dus volledig uit eigen zak, met geld waarop al belasting betaald is. Ten tweede: wie diezelfde wagen least, valt onder de oude tabel op pk en kilowatt en betaalt daar een fractie van. Dezelfde auto, dezelfde uitstoot, een heel ander bedrag, alleen omdat de ene koopt en de andere huurt.
Eerlijk erbij, twee keer. Dit is een gedachte-experiment en geen voorstel: niemand gaat dit doen, en zelfstandigen rijden gemiddeld heus geen Porsche. En de keerzijde hoort er ook bij: 1,3 miljoen extra wagens van 240 pk betekent ook 1,3 miljoen keer meer uitstoot, meer file en meer wegslijtage. Wie dit cijfer gebruikt om te zeggen dat dure wagens de schatkist spekken, moet die kant van de rekening er eerlijk bij nemen.
En in de twee andere gewesten? Dezelfde wagen, een heel ander bedrag, want elk gewest bepaalt hier zelf het tarief sinds 2002. In Wallonië geldt sinds 1 juli 2025 een nieuwe berekening waarin de CO2 wél meetelt, maar met een plafond: „Le montant à payer ne sera jamais inférieur à 50 € ni supérieur à 9.000 €.” Voor deze wagen wordt dat plafond effectief bereikt, dus 9.000 euro. In Brussel kijkt de belasting niet naar CO2 maar naar pk en kilowatt, en loopt ze voor een auto nooit hoger op dan 6.357,85 euro (tarief 2026-2027). De jaarlijkse verkeersbelasting is er 1.075,54 euro, in beide gewesten hetzelfde. Het eerste jaar kost die Porsche dus 12.453,69 euro in Vlaanderen, 10.075,54 euro in Wallonië en 7.433,39 euro in Brussel. Alleen in Vlaanderen is er geen plafond.",
"bron": {
"titel": "RIZIV - de begroting van de ziekteverzekering bedraagt 46,775 miljard euro in 2026",
"url": "https://www.riziv.fgov.be/nl/nieuws/de-begroting-van-de-ziekteverzekering-bedraagt-46-775-miljard-euro-in-2026"
},
"bronnen": [
{
"titel": "RSVZ - statistieken: 1.327.994 zelfstandigen en helpers in België (toestand 31 december 2025)",
"url": "https://www.rsvz.be/nl/statistieken"
},
{
"titel": "Vlaamse Belastingdienst - belasting op de inverkeerstelling: berekening voor wagens ingeschreven vanaf 2021",
"url": "https://www.vlaanderen.be/belastingen-en-begroting/vlaamse-belastingen/verkeersbelastingen/belasting-op-de-inverkeerstelling"
},
{
"titel": "Vlaamse Belastingdienst - de jaarlijkse verkeersbelasting",
"url": "https://www.vlaanderen.be/belastingen-en-begroting/vlaamse-belastingen/verkeersbelastingen/jaarlijkse-verkeersbelasting"
},
{
"titel": "RIZIV - de begroting van de ziekteverzekering bedraagt 46,775 miljard euro in 2026",
"url": "https://www.riziv.fgov.be/nl/nieuws/de-begroting-van-de-ziekteverzekering-bedraagt-46-775-miljard-euro-in-2026"
},
{
"titel": "FOD Financiën - aftrekbaarheid van autokosten: de aftrek voor niet-elektrische wagens dooft uit",
"url": "https://financien.belgium.be/nl/ondernemingen/vennootschapsbelasting/aftrekbare-beroepskosten/autokosten"
},
{
"titel": "SPW Finances - de Waalse belasting op de inverkeerstelling sinds 1 juli 2025: nooit minder dan 50 euro, nooit meer dan 9.000 euro",
"url": "https://finances.wallonie.be/home/fiscalite/fiscalite-des-vehicules/tableaux-des-baremes/taxe-de-mise-en-circulation.html"
},
{
"titel": "SPW Finances - de Waalse jaarlijkse verkeersbelasting, barema 1 juli 2026 tot 30 juni 2027",
"url": "https://finances.wallonie.be/files/bar%c3%a8mes%20taxes%20v%c3%a9hicules/baremes_taxe_de_circulation.pdf"
},
{
"titel": "Brussel Fiscaliteit - tarieven van de verkeersbelastingen: 6.357,85 euro voor een nieuwe auto boven 155 kW",
"url": "https://fisc.brussels/mytax/nl/contact"
},
{
"titel": "Bijzondere financieringswet van 16 januari 1989, artikel 3 en artikel 4, § 3: de gewesten bepalen zelf tarief en grondslag, sinds 1 januari 2002",
"url": "https://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/change_lg.pl?language=fr&la=F&cn=1989011630&table_name=loi"
}
],
"meningsvraag": "Vind je dat wie een dure wagen koopt en er zwaar op betaalt, daarvoor met de vinger gewezen hoort te worden?",
"deelzin": "Stel dat elke Belgische zelfstandige zich een dure sportwagen zou kopen. Hoeveel brengt dat de schatkist op in het eerste jaar, inverkeerstelling en verkeersbelasting samen?"
},
{
"id": "v83",
"thema": "Jouw geld",
"type": "schatting",
"vraag": "Je legde zonnepanelen op je dak en je hebt een digitale meter. Wat je zelf niet verbruikt, gaat naar het net, en daar krijg je een *injectievergoeding* voor. In 2025 waren er in België 520 uren waarop stroom op de groothandelsmarkt minder dan niets waard was. Hoeveel Vlaamse gezinnen met zonnepanelen moesten in 2025 minstens één maand bíjbetalen om hun eigen stroom op het net te mogen zetten?",
"toelichting": "Niet minder ontvangen, maar netto geld toeleggen op de teruggeleverde stroom.",
"opties": [
"Geen enkel gezin",
"Ongeveer 300",
"Ongeveer 5.000",
"Bijna 29.000"
],
"juist": 3,
"cijfer": 29000,
"eenheid": "gezinnen",
"onderschrift": "met zonnepanelen moesten in 2025 minstens één maand betalen om hun eigen stroom op het net te zetten.",
"feit": "Bijna 29.000 gezinnen. Test-Aankoop telde ze in mei 2026. Het gaat niet om minder ontvangen, maar om geld toeleggen: de vergoeding werd negatief en dat bedrag verscheen op hun factuur. Vooral in de lente- en zomermaanden, precies wanneer hun panelen het hardst werkten.
Waarom dat gebeurt. Veel injectiecontracten volgen de groothandelsmarkt. En in 2025 dook de Belgische stroomprijs 520 uur lang onder nul, een record, volgens de CREG grotendeels door de sterke groei van hernieuwbare energie zelf. Op een zonnige junimiddag wil niemand die stroom, want iedereen heeft ze tegelijk. Dat deel is dus geen willekeur maar een echt prijssignaal. De regulator VREG stelde wel vast dat er vijftien contracten waren waarbij een doorsnee gezin met zonnepanelen over héél 2025 moest bijleggen.
En dit is waar het wringt. Voor exact dezelfde kilowattuur, op hetzelfde net, op hetzelfde moment, kreeg jij eind juli 2026 bij de ene leverancier 0,80 cent en bij de andere 8,29 cent. Het is dus geld dat naar jou toe komt, en het verschil zit volledig in bij wie je toevallig een contract hebt. Ruim tien keer verschil, over 75 contracten bij 28 leveranciers. Het marktgemiddelde lag op 4,37 cent. Daar zit geen fysica achter, alleen contractvoorwaarden.
Wat jij intussen betaalt om stroom te halen. Een doorsnee Vlaams gezin betaalde in 2025 gemiddeld 1.298 euro voor 3.500 kilowattuur, ofwel 37 cent per kilowattuur. Eurostat zet België daarmee op de derde plaats van de duurste van Europa. Een half uur koken op een inductieplaat is ongeveer 1,25 kilowattuur. Reken mee. Haal je die van het net, dan is dat 1,25 × 37 cent = 46 cent. Wek je diezelfde 1,25 kilowattuur zelf op en zet je ze op het net, dan krijg je aan het marktgemiddelde 1,25 × 4,37 cent = 5,5 cent.
Eerlijk erbij, en dit hoort erbij. Die 46 cent tegenover 5,5 cent is géén eerlijke vergelijking, en wij gaan ze hier niet als schandaal verkopen. Op elke kilowattuur die je van het net haalt zitten netkosten, accijnzen en btw; op een geïnjecteerde kilowattuur zitten die er niet op, want de injectievergoeding is uitdrukkelijk btw-vrij en er worden geen nettarieven op geheven. Vergelijk je alleen de zuivere energie, dan is het ongeveer 12,6 cent tegenover 4,4 cent. Nog altijd een verschil van bijna drie keer, maar een ander verhaal. Wat wél onverdedigbaar blijft, is dat verschil van tien keer tussen twee leveranciers voor dezelfde stroom.",
"meningsvraag": "Vind je dat een leverancier vrij mag kiezen wat hij jou voor je eigen stroom betaalt, ook als dat tien keer minder is dan wat zijn concurrent geeft?",
"bron": {
"titel": "Test-Aankoop (28 mei 2026) - bijna 29.000 prosumenten moesten in 2025 minstens één maand betalen voor hun geïnjecteerde stroom",
"url": "https://www.test-aankoop.be/woning-energie/hernieuwbare-energie/nieuws/kosten-geinjecteerde-zonnestroom"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Test-Aankoop (28 mei 2026) - bijna 29.000 prosumenten moesten in 2025 minstens één maand betalen voor hun geïnjecteerde stroom",
"url": "https://www.test-aankoop.be/woning-energie/hernieuwbare-energie/nieuws/kosten-geinjecteerde-zonnestroom"
},
{
"titel": "VRT NWS (6 januari 2026) - 520 uur negatieve stroomprijs in 2025, een record, op basis van een CREG-rapport",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/01/06/520-uur-negatieve-prijs-elektriciteit/"
},
{
"titel": "Selectra - vergelijking van 75 injectiecontracten bij 28 leveranciers, tarieven van 0,80 tot 8,29 cent per kWh, bijgewerkt 31 juli 2026",
"url": "https://selectra.be/nl/energie/prijzen/injectietarief"
},
{
"titel": "VREG - prijzenrapport 2025: een doorsnee Vlaams gezin betaalde 1.298 euro voor elektriciteit, en bij vijftien contracten moest een gezin met zonnepanelen over heel het jaar bijleggen",
"url": "https://www.vlaamsenutsregulator.be/publicaties/rapp-2026-07"
},
{
"titel": "Eurostat - Belgische huishoudens betaalden in de tweede helft van 2025 0,3499 euro per kWh, de derde hoogste prijs van de Europese Unie",
"url": "https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Electricity_price_statistics"
},
{
"titel": "Tariefkaart Eneco, augustus 2026: „Alle prijzen en tarieven zijn inclusief 6% btw” bij afname, tegenover „Injectietarieven zijn vrijgesteld van btw”",
"url": "https://dtcmedia.s3.eu-central-1.amazonaws.com/tariffcard/1328937/nl-be-eneco-zon-wind-dynamisch-electricity-augustus-2026.pdf"
},
{
"titel": "VREG (25 november 2025) - een gezin betaalt in 2026 gemiddeld 463 euro nettarieven op de stroom die het afneemt",
"url": "https://www.vlaamsenutsregulator.be/nieuws-en-persoverzicht/pers-2025-02"
},
{
"titel": "Eneco - infofiche capaciteitstarief: een inductiekookplaat trekt tot 2,5 kW",
"url": "https://eneco.be/-/media/eneco-be/files/capaciteitstarief-onepager.pdf"
}
],
"deelzin": "Hoeveel Vlaamse gezinnen met zonnepanelen moesten in 2025 bíjbetalen om hun eigen stroom op het net te mogen zetten?"
},
{
"id": "v10",
"thema": "Waar het heen gaat",
"type": "schatting",
"vraag": "Hoeveel betaalt België *élke dag* aan rente op de staatsschuld?",
"cijfer": 34,
"eenheid": "miljoen €",
"onderschrift": "per dag. Elke dag. Ook vandaag.",
"feit": "De federale staatsschuld stond eind januari 2026 op 556,75 miljard euro. Volgens het Rekenhof kost de rente daarop dit jaar 12,5 miljard euro, oplopend tot 17,5 miljard in 2029.
Hoe we aan 34 miljoen per dag komen: 12,5 miljard gedeeld door 365 dagen. Die deling is van ons; het jaarbedrag komt van het Rekenhof. Verdeeld over de ruim vijf miljoen Belgische gezinnen is dat zo'n 2.500 euro per gezin per jaar - alleen aan rente, zonder dat er één euro schuld wordt afgelost. Terwijl jij vannacht acht uur sliep, betaalde België ruim 11 miljoen euro.",
"bron": {
"titel": "VRT NWS (26 mei 2026) - Rekenhof over het begrotingstekort en de rentelasten",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/05/26/rekehonf-waarschuwt-15-tot-20-miljard-nodig-om-tekort-terug-te/"
},
"toelichting": "Alleen rente. Zonder dat er één euro schuld wordt afgelost.",
"opties": [
"120 miljoen euro",
"34 miljoen euro",
"10 miljoen euro",
"3 miljoen euro"
],
"juist": 1,
"meningsvraag": "Vind je dat politici hier open en duidelijk over communiceren?",
"bronnen": [
{
"titel": "VRT NWS (26 mei 2026) - Rekenhof over het begrotingstekort en de rentelasten",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/05/26/rekehonf-waarschuwt-15-tot-20-miljard-nodig-om-tekort-terug-te/"
},
{
"titel": "Federaal Agentschap van de Schuld - federale staatsschuld per eind januari 2026",
"url": "https://news.belgium.be/nl/federale-staatsschuld-eind-januari-2026"
}
],
"deelzin": "Hoeveel betaalt België élke dag aan rente op de staatsschuld?",
"kort": true
},
{
"id": "v64",
"thema": "Waar het heen gaat",
"type": "schatting",
"vraag": "België geeft elk jaar meer uit dan er binnenkomt. *Hoeveel jaar op rij* is dat intussen al zo?",
"opties": [
"18 jaar op rij",
"12 jaar op rij",
"8 jaar op rij",
"3 jaar op rij"
],
"juist": 0,
"cijfer": 18,
"eenheid": "jaar op rij",
"onderschrift": "tekort in elk jaar sinds 2008 - laatste overschot: 2007",
"feit": "Achttien jaar. Elk jaar sinds 2008 sloot België af met een tekort. Het laatste overschot dateert van 2007: +0,1% van het bbp. 2026 wordt het negentiende jaar.
Wat is dat, het bbp? Het bruto binnenlands product is de waarde van alles wat er in een jaar in België geproduceerd wordt - door iedereen samen, niet alleen door de overheid. Het is dus geen rekening van de staat, maar de maat van de hele economie. Schulden en tekorten worden daartegen afgezet, want een schuld van 100 miljard weegt anders in een groot dan in een klein land.
Het tekort bedroeg in 2025 5,2% van het bbp, ofwel 33,2 miljard euro. De Europese norm ligt op 3%. De overheidsschuld staat op 107,9% van het bbp - 692,5 miljard euro, meer dan alles wat het land in een heel jaar produceert. In de EU staan alleen Griekenland, Italië en Frankrijk hoger.
Concreet: de overheidsuitgaven liggen rond de 55% van het bbp, de ontvangsten rond de 50%. Op elke 100 euro die binnenkomt, gaat er ongeveer 110 euro buiten. Dat laatste getal is onze eigen deling van twee gepubliceerde cijfers, geen officiële statistiek - we zeggen het erbij.
Sinds 26 juli 2024 zit België in de Europese buitensporigtekortprocedure. De Raad legde één opdracht op: „put an end to the excessive deficit situation by 2029.” Het Federaal Planbureau verwacht intussen het omgekeerde: een schuld van 122% in 2031 en rentelasten die oplopen tot 3,5% van het bbp - ruwweg een verdubbeling in zes jaar.
Eerlijk erbij: is een tekort op zich slecht? Nee. Economen maken twee onderscheiden. Een tekort dat ontstaat omdat de economie tegenzit, hoort te bestaan - dat vangt de klap op. En lenen om een spoorlijn te bouwen die vijftig jaar meegaat, is iets anders dan lenen om de lopende rekeningen te betalen. Er is ook een stroming (Modern Monetary Theory) die stelt dat een staat met een eigen munt nooit failliet kan gaan. Alleen: haar eigen grondleggers zeggen er uitdrukkelijk bij dat dat niet op eurolanden slaat - België gebruikt de euro, het drukt hem niet.
Waarom het hier dan wél een probleem is, zegt de Nationale Bank zelf in haar Verslag 2025: „De Belgische overheid heeft evenwel al geruime tijd een buitensporig structureel tekort… Dat is uiteraard niet houdbaar.” En over de oorzaak: „De totale overheidsuitgaven komen nu in de buurt van 55% bbp… liefst 5 procentpunt boven het EU-gemiddelde. De overheidsontvangsten liggen nog steeds op ongeveer hetzelfde peil als in het jaar 2000.”",
"bron": {
"titel": "Eurostat - vorderingensaldo en schuld van de overheid (EDP-notificatie, april 2026)",
"url": "https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/gov_10dd_edpt1/default/table?lang=en"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Eurostat (22 april 2026) - tekort 5,2% en schuld 107,9% van het bbp voor 2025",
"url": "https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-euro-indicators/w/2-22042026-ap"
},
{
"titel": "Nationale Bank van België - Verslag 2025: „een buitensporig structureel tekort… uiteraard niet houdbaar”",
"url": "https://www.nbb.be/doc/ts/publications/nbbreport/2025/nl/t1/verslag2025_ti_volledig.pdf"
},
{
"titel": "Raadsbesluit (EU) 2024/2125 van 26 juli 2024 - vaststelling van het buitensporig tekort",
"url": "https://eur-lex.europa.eu/eli/dec/2024/2125/oj"
},
{
"titel": "Federaal Planbureau (12 juni 2026) - schuld richting 122% van het bbp in 2031",
"url": "https://www.plan.be/sites/default/files/documents/PRESS_20260612_NL.pdf"
}
],
"meningsvraag": "Vind je dat een land dat achttien jaar op rij meer uitgeeft dan het binnenkrijgt, dringend moet bijsturen?",
"deelzin": "België geeft elk jaar meer uit dan er binnenkomt. Hoeveel jaar op rij is dat intussen al zo?",
"kort": true
},
{
"id": "v81",
"thema": "Waar het heen gaat",
"type": "schatting",
"vraag": "Een maand voor de federale verkiezingen van 9 juni 2024 liet het Federaal Planbureau de voorstellen van alle *twaalf* partijen in de Kamer doorrekenen. Dat is wettelijk verplicht. Zonder nieuw beleid zou het begrotingstekort in 2029 uitkomen op 5,6% van wat het land op een jaar verdient. Bij hoeveel van de twaalf partijen maakten de eigen verkiezingsvoorstellen het begrotingstekort nog *groter*?",
"toelichting": "Het gaat om het effect op het begrotingssaldo van 2029, zoals het Planbureau het berekende.",
"opties": [
"Geen enkel",
"Vier van de twaalf",
"Acht van de twaalf",
"Alle twaalf"
],
"juist": 1,
"cijfer": 4,
"eenheid": "van de twaalf",
"onderschrift": "pakketten maakten het tekort groter. En geen enkel van de twaalf bracht het onder de Europese norm van 3%.",
"feit": "Vier van de twaalf. Het Planbureau rekende voor elke partij uit wat haar eigen prioriteiten met het begrotingssaldo van 2029 zouden doen. De uitkomsten liepen van +1,97 procentpunt, de grootste verbetering, tot -2,06 procentpunt, de grootste verslechtering. Acht pakketten verbeterden het saldo, vier maakten het slechter.
Het scherpste cijfer staat niet in de vraag. Het beste pakket bracht het tekort van 5,6% naar 3,6%. De Europese norm is 3%. Het Planbureau zette dat zelf als titel boven een slide: „Met de ingediende prioritaire maatregelen kan het tekort niet tot onder de 3% worden teruggebracht.” Geen enkel van de twaalf haalde het dus, ook de beste niet.
Hoe het daarna gelopen is. Het tekort ging van 4,1% in 2023 naar 4,4% in 2024 naar 5,2% in 2025. De staatsschuld steeg in diezelfde periode van 102,5% naar 107,9%. Binnen de hele Europese Unie hadden in 2025 alleen Roemenië en Polen een groter tekort. Sinds 26 juli 2024 loopt er tegen België een Europese buitensporigtekortprocedure, met 2029 als afgesproken jaar om het recht te trekken.
Eerlijk erbij, en dit hoort erbij. Dit was géén doorrekening van de volledige programma's, en wie dat beweert gaat te ver. Elke partij diende drie tot vijf prioriteiten in, samen hoogstens dertig maatregelen, binnen acht vooraf bepaalde categorieën. Buitenlands beleid, onderwijs, veiligheid en ethische kwesties vielen volledig buiten de oefening. Van de 301 ingediende maatregelen konden er 41 niet doorgerekend worden, en het Planbureau waarschuwt daar zelf voor: maatregelen die je niet kan berekenen, zoals de opbrengst van fraudebestrijding, zitten niet in de cijfers.
Wat je dus niet kan zeggen, is dat de partijen geen plannen hadden. Wat je wél kan zeggen: van wat ze zélf als hun belangrijkste voorstellen indienden, en van wat een onafhankelijke instelling daarvan kon narekenen, kwam niemand in de buurt van de norm waar het land al jaren aan gehouden wordt.",
"meningsvraag": "Elke dag dat het tekort blijft, betaalt België 34 miljoen euro rente op zijn schuld. Vind je dat het wegwerken van dat tekort prioriteit nummer één moet worden, ook als daar zware en onpopulaire keuzes voor nodig zijn?",
"bron": {
"titel": "Federaal Planbureau - resultaten van de doorrekening 2024, tabel vorderingensaldo van de overheid (kolom 2029)",
"url": "https://www.dc2024.be/results/results_nl.html"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Federaal Planbureau - persbericht van 7 mei 2024 over de doorrekening: twaalf partijen, 301 maatregelen, 41 niet doorrekenbaar",
"url": "https://www.plan.be/sites/default/files/documents/PRESS_20240507_NL.pdf"
},
{
"titel": "Federaal Planbureau - resultaten per partij, effect op het vorderingensaldo in 2029 (van +1,97 tot -2,06 procentpunt)",
"url": "https://www.dc2024.be/results/results_nl.html"
},
{
"titel": "Federaal Planbureau - slides van de persconferentie van 7 mei 2024: het referentiescenario van 5,6% en „het tekort kan niet tot onder de 3% worden teruggebracht”",
"url": "https://www.dc2024.be/uploaded/files/DC2024_slides_20240507_nl.pdf"
},
{
"titel": "Wet van 22 mei 2014, artikel 3 - elke partij met een zetel in de Kamer moet haar prioriteitenlijst laten doorrekenen",
"url": "https://www.dc2024.be/aboutus/law_nl.html"
},
{
"titel": "Federaal Planbureau - startnota doorrekening 2024 (februari 2024): drie tot vijf prioriteiten, maximaal dertig maatregelen, acht categorieën",
"url": "https://www.plan.be/sites/default/files/documents/oth_dc2024_12965_nl.pdf"
},
{
"titel": "Eurostat - EDP-notificatie van 22 april 2026: tekort 4,1% (2023), 4,4% (2024) en 5,2% (2025), schuld 102,5% en 107,9%",
"url": "https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-euro-indicators/w/2-22042026-ap"
},
{
"titel": "Europese Commissie - overzicht van de buitensporigtekortprocedure tegen België, met het raadsbesluit van 26 juli 2024",
"url": "https://economy-finance.ec.europa.eu/economic-governance-framework/stability-and-growth-pact/corrective-arm-excessive-deficit-procedure/excessive-deficit-procedures-overview/belgium_en"
}
],
"deelzin": "Voor de verkiezingen van 2024 werden de voorstellen van alle twaalf partijen doorgerekend. Bij hoeveel van hen maakten die het begrotingstekort nog groter?"
},
{
"id": "v79",
"thema": "Waar het heen gaat",
"type": "schatting",
"vraag": "In 1993 voerde de regering een *aanvullende crisisbijdrage* in: drie opcentiemen bovenop onder meer de personen- en de vennootschapsbelasting. De naam zei het zelf, het ging om een crisis. Hoeveel aanslagjaren heeft die bijdrage uiteindelijk bestaan?",
"toelichting": "Een aanslagjaar is het jaar waarin je de belasting op het inkomen van het jaar ervoor betaalt.",
"opties": [
"4 aanslagjaren",
"9 aanslagjaren",
"17 aanslagjaren",
"28 aanslagjaren"
],
"juist": 3,
"cijfer": 28,
"eenheid": "aanslagjaren",
"onderschrift": "heeft de crisisbijdrage bestaan: van aanslagjaar 1994 tot en met 2020. In de wet stond geen einddatum.",
"feit": "Achtentwintig. Van aanslagjaar 1994 tot en met 2020. De wet van 22 juli 1993 voegde een nieuwe titel in het belastingwetboek: \"Als aanvullende crisisbijdrage worden, uitsluitend in het voordeel van de Staat, 3 opcentiemen gevestigd\", op de personenbelasting, de vennootschapsbelasting, de roerende voorheffing en enkele bijzondere aanslagen. En ze was niet aftrekbaar.
En dit is de kern: in die wet staat geen einddatum. Wij hebben de volledige tekst doorgenomen. Het artikel dat de bijdrage invoert bevat geen enkele beperking in de tijd, en het artikel over de inwerkingtreding vermeldt alleen een begindatum. Wij hebben ook gezocht naar een publieke belofte over hoe lang ze zou duren en die niet gevonden. Dat is precies de vaststelling: een belasting met het woord crisis in haar naam, ingevoerd zonder dat ergens is vastgelegd wanneer de crisis geacht werd voorbij te zijn.
Het contrast met een maatregel uit dezelfde periode is scherp. De niet-indexering van de belastingschalen, ingevoerd in december 1992, wérd wel uitdrukkelijk in de tijd beperkt: vier aanslagjaren, 1994 tot 1997. Ze werd vervolgens per volmachtenbesluit met twee jaar verlengd tot 1999. Aangekondigd voor vier jaar, geworden zes.
Hoe het afliep. De afbouw begon pas in 1999, zes jaar na de invoering, en pas nadat in het parlement gevraagd was of het eigenlijk nog crisis was. De wet van 12 augustus 2000 heette letterlijk een wet \"tot geleidelijke afschaffing van de aanvullende crisisbijdrage op de inkomsten van de natuurlijke personen\". Voor particulieren verdween ze vanaf aanslagjaar 2004. Voor vennootschappen ging ze in 2019 van 3% naar 2%, en pas vanaf aanslagjaar 2021 was ze helemaal weg. In haar topjaren bracht ze naar schatting 30 miljard frank per jaar op, ongeveer 744 miljoen euro. Dat cijfer komt uit de fiscale vakpers van toen; een officiële reeks hebben wij niet gevonden.
Het is geen alleenstaand geval. De opdeciemen op strafrechtelijke boetes werden ingevoerd bij wet van 24 juli 1921. Ze bestaan 105 jaar later nog altijd, en werden op 1 februari 2026 nog eens verhoogd, waardoor elke geldboete die een rechter uitspreekt maal tien wordt vermenigvuldigd in plaats van maal acht. De bijzondere bijdrage voor de sociale zekerheid, ingevoerd in 1994 als onderdeel van een herstelplan, werd voor het eerst verlaagd in 2022 en bestaat nog steeds.
Eerlijk erbij, twee keer. De crisis van 1993 was echt. België moest zijn begroting op orde krijgen om aan de Europese muntunie te kunnen deelnemen, en dat er toen extra inspanningen werden gevraagd, valt te verdedigen. En de bijdrage is uiteindelijk ook écht afgeschaft, wat je van veel belastingen niet kan zeggen. Wij beweren dus niet dat er een belofte gebroken is: we hebben geen belofte gevonden. Wat we wél vaststellen is dat er ook geen einddatum in de wet stond, en dat de afbouw pas begon toen iemand de vraag stelde.",
"bron": {
"titel": "Wet van 22 juli 1993 houdende fiscale en financiële bepalingen, artikel 22 - de aanvullende crisisbijdrage",
"url": "http://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/change_lg.pl?language=nl&la=N&table_name=wet&cn=1993072230"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Wet van 12 augustus 2000 tot geleidelijke afschaffing van de aanvullende crisisbijdrage op de inkomsten van natuurlijke personen",
"url": "https://etaamb.openjustice.be/nl/wet-van-12-augustus-2000_n2000003444.html"
},
{
"titel": "Circulaire 2018/C/116 - de crisisbijdrage in de vennootschapsbelasting naar 2% in 2019 en afgeschaft vanaf aanslagjaar 2021",
"url": "https://blog.forumforthefuture.be/nl/article/circulaire-2018c116-over-de-wijzigingen-die-werden-aangebracht-aan-de-tarieven-van-de-venb-en-aan-de-aanvullende-crisisbijdrage/3873"
},
{
"titel": "Wet betreffende de opdeciemen op de strafrechtelijke geldboeten, oorspronkelijk van 24 juli 1921",
"url": "https://www.elfri.be/wet-betreffende-de-opdeciemen-op-de-strafrechtelijke-geldboeten"
},
{
"titel": "Securex - de progressieve afschaffing van de bijzondere bijdrage voor de sociale zekerheid uit 1994",
"url": "https://www.securex.be/nl/lex4you/werkgever/nieuws/progressieve-afschaffing-bijzondere-sociale-zekerheidsbijdrage"
}
],
"meningsvraag": "Vind je dat een belasting die als tijdelijk wordt ingevoerd, ook een einddatum in de wet hoort te krijgen?",
"deelzin": "In 1993 kwam er een tijdelijke crisisbijdrage op je belastingen. Hoeveel aanslagjaren heeft die crisis uiteindelijk geduurd?",
"kort": true
},
{
"id": "v44",
"thema": "Waar het heen gaat",
"type": "schatting",
"vraag": "Hoeveel geven alle Belgische regeringen samen *elk jaar* uit aan de persoonlijke kabinetten van hun ministers?",
"cijfer": 197.64,
"notatie": "dec",
"eenheid": "miljoen euro",
"onderschrift": "per jaar, bovenop de ambtenaren die het werk ook al doen",
"feit": "Naar Belgische traditie werft elke minister een eigen hofhouding aan - van chauffeur tot een rist adviseurs. De federale regering-De Croo startte in 2020 met 838 kabinetsmedewerkers; de Vlaamse regering telde er alleen al 289. Alle Belgische regeringen samen kostten hun kabinetten 197,64 miljoen euro per jaar (cijfers 2018).
Eerlijk erbij: hier wordt wél op bespaard. De regering-De Wever wil 30 procent van dat budget schrappen, zo'n 21 miljoen euro, door te mikken op 586 voltijdse kabinetsmedewerkers (De Standaard, 13 februari 2025). Let op dat woord: dat is een doelstelling, geen telling. Hoeveel kabinetsleden er vandaag werkelijk zijn, is niet publiek bekend - wij vonden er geen enkel cijfer over, en of de doelstelling gehaald is, wordt nergens gecommuniceerd.
En zelfs áls ze gehaald wordt: de federale kabinetten kosten dan nog altijd zo'n 50 miljoen euro per jaar. Ter vergelijking: de afschaffing van de Senaat - waar het politiek voortdurend over gaat - zou 'slechts' 8 miljoen opbrengen. In Nederland bestaan zulke politieke kabinetten niet: daar leunt een minister op de administratie.",
"bron": {
"titel": "De Standaard (13 februari 2025) - \"Regering-De Wever doet het met 250 kabinetsleden minder dan die van De Croo\"",
"url": "https://www.standaard.be/politiek/regering-de-wever-doet-het-met-250-kabinetsleden-minder-dan-die-van-de-croo/40630666.html"
},
"bronnen": [
{
"titel": "VRT NWS (2020) - \"Heeft de federale regering echt 838 kabinetsmedewerkers nodig?\"",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/10/14/hebben-we-echt-838-kabinetsmedewerkers-nodig-of-kan-het-ook-zoa/"
},
{
"titel": "De Standaard (13 februari 2025) - \"Regering-De Wever doet het met 250 kabinetsleden minder dan die van De Croo\"",
"url": "https://www.standaard.be/politiek/regering-de-wever-doet-het-met-250-kabinetsleden-minder-dan-die-van-de-croo/40630666.html"
},
{
"titel": "VRT NWS (2019, cijfers 2018) - Hoeveel kost onze democratie?",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2019/05/16/hoe-veel-kost-onze-democratie/"
}
],
"opties": [
"Ongeveer 20 miljoen",
"Ongeveer 60 miljoen",
"Bijna 200 miljoen",
"Ruim 600 miljoen"
],
"juist": 2,
"meningsvraag": "Een Belgische minister heeft gemiddeld bijna 42 persoonlijke medewerkers, bovenop de administratie die het werk al doet. Vind je dat er zoveel nodig zijn?",
"deelzin": "Hoeveel geven alle Belgische regeringen samen elk jaar uit aan de persoonlijke kabinetten van hun ministers?"
},
{
"id": "v80",
"thema": "Waar het heen gaat",
"type": "schatting",
"vraag": "In 2001 verkocht de Belgische staat de *Financietoren* in Brussel aan private investeerders en huurde hem meteen weer terug. Opbrengst: *311 miljoen euro*. Het was het begin van een reeks: tussen 2001 en 2004 gingen 33 gebouwen en 2 terreinen weg voor samen 840,7 miljoen. Hoeveel huur betaalde de staat tussen 2005 en 2024 voor de Financietoren?",
"toelichting": "Enkel de huur zelf, zonder belastingen en zonder inrichtingswerken.",
"opties": [
"Ongeveer 275 miljoen euro",
"Ongeveer 550 miljoen euro",
"Ruim 1 miljard euro",
"Ruim 1,8 miljard euro"
],
"juist": 2,
"cijfer": 1014,
"eenheid": "miljoen euro huur",
"onderschrift": "huur voor één gebouw tussen 2005 en 2024. De staat had er in 2001 311 miljoen euro voor gekregen.",
"feit": "1.014 miljoen euro. Ruim één miljard, voor één gebouw. De staat kreeg er in 2001 311 miljoen euro voor. Twintig jaar huur kostte dus meer dan drie keer wat de verkoop opbracht. En de toren is nog altijd niet van ons.
Hoe het beslist is. Op 17 oktober 2000 besliste de ministerraad om kantoorgebouwen van de staat aan de privésector te verkopen. Het Rekenhof onderzocht dat en schreef in zijn verslag van 2006: „Aan de basis van de beslissing lag kennelijk een budgettaire kortetermijndoelstelling, nl. het realiseren van een begrotingsevenwicht.” En in dezelfde alinea: „Uit het onderzoek blijkt dat de beleidsbeslissing om een aanzienlijk deel van het onroerend patrimonium van de Staat te verkopen en daarna opnieuw te huren onvoldoende was onderbouwd. Een voorafgaande evaluatie van de beslissing kon immers niet worden teruggevonden.” Er was dus nooit uitgerekend of huren op termijn goedkoper zou uitvallen dan eigenaar blijven. In totaal gingen 33 gebouwen en 2 terreinen weg voor 840.718.509 euro.
En dan dit. In januari 2020 verkochten de private eigenaars diezelfde toren door, aan een Zuid-Koreaanse investeerder en een Londense vastgoedgroep, voor ruim 1,2 miljard euro. Dat is de duurste verkoop van één gebouw ooit in België. De staat kreeg er in 2001 311 miljoen voor en zit er nog altijd in te huren; wat de toren zo waardevol maakte, is precies dat langlopende huurcontract van de overheid zelf.
Waar het naartoe gaat. Het huurcontract loopt tot 2034. Het Rekenhof raamde in 2006 dat de staat er over dertig jaar 1,136 miljard euro huur voor zou betalen. Na twintig jaar stond de teller al op 1,014 miljard. Tegen het einde van het contract wordt dat ruim 1,8 miljard aan huur alleen, plus 115 miljoen aan belastingen en onroerende voorheffing en 73 miljoen aan eerste installatiewerken: samen minstens 2 miljard euro. En anders dan bij een gewone sale-and-leaseback staat er geen enkele optie in het contract om het gebouw ooit terug te kopen.
Wat huren vandaag kost. De Regie der Gebouwen betaalde in 2024 509.845.444 euro aan huurgelden en taksen, op 988.301.499 euro uitgaven. Meer dan de helft van haar budget gaat dus naar huur. Eerlijk erbij: dat bedrag slaat op alle 238 gehuurde sites, niet enkel op de gebouwen uit deze operatie.
Eerlijk erbij. Verkopen en meteen terughuren is op zich niets abnormaals; bedrijven doen het ook om geld vrij te maken. Het verwijt van het Rekenhof gaat dan ook niet over de techniek, maar over wat eraan vooraf had moeten gaan. De aanbeveling luidde dat de overheid zo'n verkoop moet laten voorafgaan door „een kwaliteitsvolle evaluatie, zoals een kosten-batenanalyse of een analyse op basis van meerdere criteria.”",
"meningsvraag": "Vind je dat een regering een beslissing mag nemen die de begroting van dat jaar redt, maar de rekening dertig jaar vooruitschuift?",
"bron": {
"titel": "Rekenhof - Verkoop van vastgoed door de Regie der Gebouwen (2006), blz. 7 en 13",
"url": "https://www.ccrek.be/Docs/2006_22_RegieGebouwen.pdf"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Rekenhof - Verkoop van vastgoed door de Regie der Gebouwen (verslag aan de Kamer, goedgekeurd 16 augustus 2006): de beslissing van 17 oktober 2000, de verkoopontvangst van 840.718.509 euro en de ontbrekende voorafgaande evaluatie",
"url": "https://www.ccrek.be/Docs/2006_22_RegieGebouwen.pdf"
},
{
"titel": "BRUZZ (19 april 2025), op basis van cijfers van de Regie der Gebouwen via De Tijd en L'Echo: 1,014 miljard euro huur tussen 2005 en 2024 en een totale factuur van minstens 2 miljard tegen 2034",
"url": "https://www.bruzz.be/actua/economie/sale-and-lease-back-financietoren-kost-zeker-650-miljoen-meer-dan-verwacht-press"
},
{
"titel": "VRT NWS (20 januari 2020) - de Financietoren werd in 2001 door de federale overheid verkocht voor 311 miljoen euro en ging in 2020 voor ruim 1,2 miljard euro over",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/01/20/duurste-verkoop-ooit-financietoren-in-brussel-verkocht-voor-1-2/"
},
{
"titel": "BRUZZ (20 januari 2020) - recordbedrag van 1,2 miljard euro, met de FOD Financiën nog altijd als huurder",
"url": "https://www.bruzz.be/economie/financietoren-verkocht-voor-recordbedrag-van-12-miljard-euro-2020-01-20"
},
{
"titel": "BRUZZ (21 januari 2020) - er staat geen enkele optie in het contract om het gebouw terug te kopen",
"url": "https://www.bruzz.be/economie/ons-land-heeft-met-de-verkoop-van-de-financietoren-bedrog-gepleegd-2020-01-21"
},
{
"titel": "Regie der Gebouwen - activiteitenverslag 2024: 509.845.444 euro huuruitgaven op 988.301.499 euro totale uitgaven, en 238 gehuurde sites",
"url": "https://www.regiedergebouwen.be/sites/default/files/Activiteitenverslag%202024_NL.pdf"
}
],
"deelzin": "De Belgische staat verkocht in 2001 de Financietoren voor 311 miljoen euro en huurt hem sindsdien terug. Hoeveel huur betaalde ze tussen 2005 en 2024?"
},
{
"id": "v52",
"thema": "Waar het heen gaat",
"type": "schatting",
"vraag": "Hoeveel belastinggeld gaat er jaarlijks naar de spoorwegen - NMBS én Infrabel samen?",
"cijfer": 3.76,
"notatie": "dec",
"eenheid": "miljard euro",
"onderschrift": "in 2024 - exploitatie plus investeringen",
"feit": "Uit de federale begroting ging in 2024 1,94 miljard euro naar de NMBS en 1,82 miljard naar Infrabel: samen 3,76 miljard euro. Voor 2026 is 4,16 miljard begroot. Over de periode 2023-2032 gaat het om 16,4 miljard voor Infrabel en 9,2 miljard investeringen bij de NMBS.
Daar staat wat tegenover. De NMBS haalde in 2024 1,34 miljard euro eigen inkomsten. Van elke euro die binnenkomt bij de NMBS zelf komt dus ruwweg de helft van de belastingbetaler en de helft uit eigen inkomsten. En het spoor doet het beter dan zijn reputatie: de stiptheid steeg naar 91,7% in 2025, het beste cijfer in twintig jaar.
Eerlijk erbij, twee keer. Ten eerste publiceert de NMBS geen apart cijfer voor ticketopbrengsten - die 1,34 miljard is álle commerciële omzet samen, inclusief stationsconcessies en onderhoud voor derden. Je kunt dus niet zeggen hoeveel reizigers precies betalen. Ten tweede telde de NMBS jarenlang te veel reizigers: 2024 werd gecorrigeerd van 245 naar 205,6 miljoen, veertig miljoen te veel. De oude cijfers staan op het moment van schrijven nog ongecorrigeerd op de eigen kanalen van de NMBS.",
"bron": {
"titel": "Kamer van Volksvertegenwoordigers - Verantwoording Algemene Uitgavenbegroting 2026, sectie 33 (gerealiseerde uitgaven 2024)",
"url": "https://www.lachambre.be/FLWB/pdf/56/1281/56K1281016.pdf"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Kamer - Verantwoording Algemene Uitgavenbegroting 2026, sectie 33 (cijfers 2024 en 2026)",
"url": "https://www.lachambre.be/FLWB/pdf/56/1281/56K1281016.pdf"
},
{
"titel": "NMBS - geconsolideerde financiële staten 2024 (eigen inkomsten en exploitatiesubsidies)",
"url": "https://www.belgiantrain.be/-/media/corporate/2025/5-geconsolideerde-financiele-staten-ifrs-31-12-2024.ashx"
},
{
"titel": "VRT NWS (2 april 2026) - NMBS beschikte jarenlang over verkeerde reizigerstellingen",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/04/02/nmbs-beschikte-jarenlang-over-verkeerde-reizigerstellingen/"
}
],
"opties": [
"Bijna 4 miljard",
"Ongeveer 3 miljard",
"Ongeveer 2 miljard",
"Ongeveer 1 miljard"
],
"juist": 0,
"meningsvraag": "Vind je dat een overheidsbedrijf dat miljarden krijgt, precies moet kunnen zeggen hoeveel zijn klanten zelf betalen?",
"deelzin": "Hoeveel belastinggeld gaat er jaarlijks naar de spoorwegen, NMBS en Infrabel samen?"
},
{
"id": "v53",
"thema": "Waar het heen gaat",
"type": "schatting",
"vraag": "De accijns op frisdrank - in de volksmond de *suikertaks* - bracht in 2024 ruim 182 miljoen euro op. Hoeveel daarvan is bij wet bestemd voor gezondheid: voor preventie, of voor de zorg voor zieken?",
"cijfer": 0,
"eenheid": "euro",
"onderschrift": "van de 182,2 miljoen euro die de suikertaks in 2024 opbracht, is bestemd voor gezondheid",
"feit": "De accijns bracht in 2024 182,2 miljoen euro op. Daarvan is bij wet geen euro bestemd voor gezondheid. Artikel 60 van de wet van 22 mei 2003 op de federale begroting zegt het onomwonden: \"De gezamenlijke ontvangsten zijn bestemd voor de gezamenlijke uitgaven.\" Toewijzen kan alleen via een uitdrukkelijk begrotingsfonds - en in de officiële tabel van toegewezen ontvangsten staan bij accijnzen enkel energie en tabak. Alcoholvrije dranken komen er niet in voor. Alcohol trouwens ook niet: die 740 miljoen euro (2024) gaat eveneens integraal naar de algemene middelen.
De opbrengst verdubbelde na de invoering: van 55,6 miljoen (2015) naar 99,7 miljoen (2016) en 103,2 miljoen (2017), tot 182,2 miljoen in 2024. De woordvoerder van FOD Financiën was er in 2019 helder over: \"De suikertaks is een deel van de tax shift, de omschakeling van de belasting op inkomen naar de belasting op verbruik.\"
En het is niet eens een suikertaks. Het tarief geldt voor water met toegevoegde suiker of andere zoetstoffen - een zerodrank betaalt precies evenveel als een gesuikerde: 11,9233 euro per hectoliter, ongeveer 12 cent per liter.
Eerlijk erbij: tabaksaccijnzen wórden sinds 2024 wél toegewezen - 2,53 miljard in 2024 - maar aan de sociale zekerheid in het algemeen, niet aan tabaksontrading. Een officieel overzicht dat per heffing toont wat er met het geld gebeurt, bestaat niet; wij hebben er geen gevonden.
En daarom deze eerlijke kanttekening: we beweren níét dat er met dit geld geen enkele zieke geholpen wordt. Dat kan niemand weten, ook de regering niet - eens een euro in de algemene pot zit, is hij niet meer te volgen. Wat we wél weten is dit: geen euro is ervoor gereserveerd. Uit diezelfde pot wordt evengoed de rente op de staatsschuld betaald. Een belasting die verkocht wordt als gezondheidsmaatregel is hier dus in de eerste plaats een ontvangst.",
"bron": {
"titel": "Kamer - Rijksmiddelenbegroting 2026, verwezenlijkte ontvangsten 2024 en tabel van de toegewezen ontvangsten",
"url": "https://www.dekamer.be/FLWB/PDF/56/1279/56K1279001.pdf"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Kamer - Rijksmiddelenbegroting 2026: verwezenlijkte ontvangsten 2024 en de tabel van toegewezen ontvangsten",
"url": "https://www.dekamer.be/FLWB/PDF/56/1279/56K1279001.pdf"
},
{
"titel": "Wet van 22 mei 2003 op de federale begroting, artikel 60 (niet-toewijzingsbeginsel)",
"url": "https://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/change_lg.pl?language=nl&la=N&table_name=wet&cn=2003052241"
},
{
"titel": "VRT NWS (12 augustus 2019) - \"Suikertaks vult goed de schatkist\"",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2019/08/12/suikertaks-vult-goed-de-schatkist/"
}
],
"meningsvraag": "Vind je dat een belasting die wordt verkocht als gezondheidsmaatregel, ook aan gezondheid besteed moet worden?",
"opties": [
"Niets",
"Ongeveer een tiende",
"Ongeveer de helft",
"Alles"
],
"juist": 0,
"deelzin": "De suikertaks op frisdrank bracht in 2024 ruim 182 miljoen euro op. Hoeveel daarvan is bij wet bestemd voor gezondheid?",
"kort": true
},
{
"id": "v48",
"thema": "Waar het heen gaat",
"type": "mening",
"vraag": "Vind je dat een bedrijf met *miljarden* omzet subsidie moet krijgen omdat de elektriciteit duurder werd?",
"cijfer": 48.67,
"notatie": "dec",
"eenheid": "miljoen euro",
"onderschrift": "voor één staalbedrijf, in 2025 - omdat stroom duurder werd",
"feit": "Het staat gewoon in het Vlaamse subsidieregister, en dat is precies het punt: je kan het zelf opzoeken. Eén staalbedrijf in Vlaanderen kreeg in 2025 48.665.520 euro onder de noemer \"subsidie voor bedrijven ter compensatie van indirecte emissiekosten\". Wij noemen de naam hier niet, want het gaat ons niet om dat bedrijf; het gaat om de regel. Maar het is geen verzonnen voorbeeld: tik het register aan, kies het jaar 2025 en die subsidielijn, en je vindt het in twee klikken.
De moedergroep van dat bedrijf boekte datzelfde jaar 61,4 miljard dollar omzet en 3,2 miljard dollar nettowinst.
Eerlijk erbij: dit is geen achterkamerdeal. De regeling is Europees goedgekeurde staatssteun, bestaat in veertien energie-intensieve sectoren, en moet vermijden dat die bedrijven verhuizen naar landen met een lakser klimaatbeleid. Nederland en Duitsland hebben een vergelijkbare regeling. En dat register waarin je dit terugvindt, is een pluspunt: die openheid bestaat wél.",
"bron": {
"titel": "Vlaams subsidieregister - toegekende subsidies (raadpleegbaar per ontvanger en jaar)",
"url": "https://subsidieregister.vlaanderen.be/"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Vlaams subsidieregister - toegekende subsidies (raadpleegbaar per ontvanger en jaar)",
"url": "https://subsidieregister.vlaanderen.be/"
},
{
"titel": "VLAIO - Wat is de compensatie indirecte emissiekosten?",
"url": "https://www.vlaio.be/nl/subsidies-financiering/compensatie-indirecte-emissiekosten/wat-is-de-compensatie-indirecte"
},
{
"titel": "Jaarresultaten 2025 van de betrokken staalgroep",
"url": "https://corporate.arcelormittal.com/media/news/regulatory-news/arcelormittal-reports-fourth-quarter-2025-and-full-year-2025-results"
}
],
"deelzin": "Vind je dat een bedrijf met miljarden omzet subsidie moet krijgen omdat de elektriciteit duurder werd?"
},
{
"id": "v58",
"thema": "Waar het heen gaat",
"type": "schatting",
"vraag": "De camera's langs onze wegen - flitspalen en trajectcontroles. Hoeveel brachten hun boetes in Vlaanderen op in *2024*?",
"toelichting": "Cijfers van 2024.",
"opties": [
"Ongeveer 45 miljoen euro",
"Ongeveer 90 miljoen euro",
"Ongeveer 150 miljoen euro",
"Ruim 230 miljoen euro"
],
"juist": 3,
"cijfer": 231.2,
"notatie": "dec",
"eenheid": "miljoen euro",
"onderschrift": "boetes van handhavingscamera's in Vlaanderen, 2024",
"feit": "Precies 231.218.485,67 euro. Dat staat in het antwoord op schriftelijke vraag 8-216 in de Senaat (2025): 96.841.596,05 euro federale boetes plus 134.376.889,62 euro gewestelijke.
Gaat dat geld naar veiliger wegen? Voor een deel. Van de federale ontvangsten vloeide 77% (2022), 79% (2023) en 76% (2024) naar het fonds dat sinds 2016 officieel „de verdeling van een deel van de federale ontvangsten inzake verkeersveiligheid” heet. Dat komt bij de politiezones terecht.
Twee dingen die je zelden hoort. Eén: de wet van 28 april 2019 verbreedde waaraan die zones het mogen besteden - niet langer alleen verkeersveiligheidsactieplannen, maar ook personeelskosten en de aankoop van handhavingsmateriaal. Camera's kopen van wat camera's opbrachten, dus.
Twee: het duurt lang. Het ministerieel besluit van 24 februari 2025 verdeelde het saldo van het jaar 2020 - 56.081.452,67 euro over 178 politiezones. Vijf jaar later.
En bij gemeentelijke trajectcontroles verlaat een stuk het systeem meteen: de private uitbater krijgt ongeveer 24 euro excl. btw per boete, bij een gemiddelde boete van 53 euro. Wat de gemeente overhoudt, mag ze vrij besteden - geen enkele wet verplicht haar dat aan verkeersveiligheid te besteden.
En het gewestelijke deel? Daar staat het zwart op wit. Het decreet van 3 juli 2015, gewijzigd in december 2017, oormerkt alleen de eerste 17,9 miljoen euro én alles bóven 161,2 miljoen euro voor het Vlaams Verkeersveiligheidsfonds. Alles daartussen valt gewoon in de algemene middelen. Concreet, in 2024: van de 191,8 miljoen euro geregionaliseerde verkeersboetes die de Vlaamse begroting boekte, ging 143,3 miljoen naar de algemene pot en 48,5 miljoen naar het fonds. Drie kwart dus. En op zijn eigen website schrijft het Agentschap Wegen en Verkeer intussen: „De inkomsten van de boetes worden geïnvesteerd in verkeersveiligheid.”
Let op het verschil tussen die twee getallen. De 231,2 miljoen hierboven is wat de handhavingscamera's opbrachten, federaal en gewestelijk samen, zoals de Senaat het becijferde. De 191,8 miljoen is wat de Vlaamse begroting boekt aan geregionaliseerde verkeersboetes, camera of niet. Ze meten niet hetzelfde; je mag ze dus niet optellen of van elkaar aftrekken.
En sindsdien is alles duurder geworden. Twee verhogingen in zes maanden tijd. Op 1 februari 2026 gingen de opdeciemen van 70 naar 90: elke geldboete die een rechter uitspreekt wordt sindsdien maal tien vermenigvuldigd in plaats van maal acht, dus 25% duurder. En op 1 juli 2026 stegen alle onmiddellijke inningen met 10%: een overtreding van de eerste graad kost nu 64 euro, van de vierde graad 520 euro. De officiële motivering is dat de bedragen sinds 2017 niet meer waren aangepast en dat de boetes van de rechter intussen wél gestegen waren.
Eerlijk erbij: dit zijn cijfers voor Vlaanderen. Een gecontroleerd totaal van álle verkeersboetes in heel België hebben wij niet gevonden, en een getal dat we niet kunnen staven zetten we hier niet neer. Een doorlichting van dit fonds door het Rekenhof vonden we evenmin.",
"bron": {
"titel": "Senaat - schriftelijke vraag 8-216 (2025): opbrengst handhavingsapparatuur en doorstorting naar het verkeersveiligheidsfonds",
"url": "https://senate.be/www/?LANG=nl&LEG=8&MIval=Vragen%2FSchriftelijkeVraag&NR=216"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Senaat - schriftelijke vraag 8-216 (2025): opbrengsten 2024 en aandeel naar het verkeersveiligheidsfonds",
"url": "https://senate.be/www/?LANG=nl&LEG=8&MIval=Vragen%2FSchriftelijkeVraag&NR=216"
},
{
"titel": "Ministerieel besluit van 24 februari 2025 - verdeling van het saldo 2020 over de politiezones",
"url": "https://etaamb.openjustice.be/nl/ministerieel-besluit-van-24-februari-2025_n2025001871"
},
{
"titel": "VRT NWS (29 maart 2024) - private bedrijven bij gemeentelijke trajectcontroles",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/03/29/trajectcontroles-gas-privebedrijven/"
},
{
"titel": "Decreet van 3 juli 2015, art. 42 - oprichting van het Vlaams Verkeersveiligheidsfonds en de drempelbedragen",
"url": "https://etaamb.openjustice.be/nl/decreet-van-03-juli-2015_n2015035896.html"
},
{
"titel": "Decreet van 22 december 2017, art. 2 - de gewijzigde drempels van 17,9 en 161,2 miljoen euro",
"url": "https://etaamb.openjustice.be/nl/decreet-van-22-december-2017_n2017032267.html"
},
{
"titel": "Vlaams Parlement - toelichting bij de uitvoering van de begroting 2024, beleidsdomein MOW: 191,8 miljoen, waarvan 143,3 naar de algemene ontvangsten",
"url": "https://docs.vlaamsparlement.be/files/pfile?id=2162508"
},
{
"titel": "Agentschap Wegen en Verkeer - „De inkomsten van de boetes worden geïnvesteerd in verkeersveiligheid.”",
"url": "https://wegenenverkeer.be/controles/snelheidscontroles/trajectcontroles"
},
{
"titel": "Wegcode.be - de bedragen van de onmiddellijke inning per graad vanaf 1 juli 2026",
"url": "https://www.wegcode.be/nl/verkeersovertredingen/overtredingen-per-graad"
},
{
"titel": "Koninklijk besluit van 23 april 2017 - de vorige verhoging van de onmiddellijke inningen",
"url": "https://etaamb.openjustice.be/nl/koninklijk-besluit-van-23-april-2017_n2017040299.html"
}
],
"meningsvraag": "Vind je dat het geld van een verkeersboete integraal naar veiliger wegen moet gaan?",
"deelzin": "Hoeveel brachten de flitspalen en trajectcontroles in Vlaanderen op in 2024?"
},
{
"id": "v70",
"thema": "Waar het heen gaat",
"type": "schatting",
"vraag": "In september 2020 trok de Vlaamse overheid *4,3 miljard euro* uit om de economie na corona weer op gang te trekken: het relanceplan Vlaamse Veerkracht. Eén post daarin was congres- en beursinfrastructuur, begroot op *20 miljoen euro*. Hoeveel is daar uiteindelijk aan toegezegd?",
"toelichting": "Toegezegd, in begrotingstaal 'vastgelegd': het geld is juridisch beloofd aan een project. Uitbetalen is iets anders en gebeurt pas naarmate het werk vordert.",
"opties": [
"Ongeveer 120 miljoen euro",
"Ongeveer 70 miljoen euro",
"Ongeveer 35 miljoen euro",
"Ongeveer 20 miljoen euro"
],
"juist": 1,
"cijfer": 70.5,
"notatie": "dec",
"eenheid": "miljoen euro",
"onderschrift": "toegezegd voor congresinfrastructuur, op een post die 20 miljoen mocht kosten. Eind 2024 was daarvan 12,9 miljoen effectief betaald.",
"feit": "70,5 miljoen euro. Drieënhalf keer het budget. Toegezegd, wel te verstaan: eind 2024 was daarvan 12,9 miljoen effectief uitbetaald. Het Rekenhof schrijft het zelf: \"Voor project VV110 - Congresinfrastructuur werd 70,5 miljoen euro vastgelegd, waarbij de ontwikkeling van de Smaakhaven in Antwerpen het belangrijkste onderdeel is (38 miljoen euro).\" Eén belevingscentrum rond streekproducten kreeg dus meer toegezegd dan de volledige begrotingspost waar het onder viel. Opening voorzien in de loop van 2029, negen jaar na de crisis die het plan moest opvangen.
Dat er toen iets moest gebeuren, staat buiten kijf. Op 18 maart 2020 ging het land op slot. In april zat ongeveer één miljoen werknemers in tijdelijke werkloosheid en deden 415.985 zelfstandigen een beroep op het overbruggingsrecht. De economie kromp in één kwartaal met ruim tien procent, over heel 2020 met 5,3%: de zwaarste klap sinds de Tweede Wereldoorlog. Op 21 juli 2020 besloten de Europese leiders samen 750 miljard euro te lenen voor het herstel. Toen Vlaanderen op 28 september zijn plan aankondigde, bestond er nog geen enkel vaccin: het eerste werd pas op 28 december gezet, en vijf weken na de aankondiging ging het land een tweede keer dicht. De vraag is dus niet of er geld moest komen, maar wat ermee gebeurd is.
Waar ging het heen? Zeven speerpunten: verduurzaming 1.594 miljoen, infrastructuur 1.146 miljoen, mensen en talent 730 miljoen, digitalisering 438 miljoen, zorg en welzijn 271 miljoen, crisisbeheer en brexit 114 miljoen, en de overheid efficiënter maken 10 miljoen. Die laatste is geen tikfout: 0,2% van een relanceplan ging naar de vraag of de overheid zelf beter kon werken.
En hoeveel ging er écht naar de economie? Dat cijfer bestaat niet: nergens staat welk deel naar ondernemingen ging en welk deel naar de overheid zelf. Wij hebben de 35 officiële clusters daarom zelf ingedeeld, en dat is onze indeling, geen officiële. Ongeveer een kwart ging naar onderzoek, opleiding en directe bedrijfssteun; ruim veertig procent naar publieke infrastructuur zoals fietspaden, wegen, waterlopen en gebouwen. Vindt u die indeling verkeerd, laat het ons weten. Maar hoe u ze ook maakt: het grootste deel ging niet naar de ondernemer die weer op gang moest komen.
Wat er onderweg verdween. In 2022 stond 1.600 miljoen klaar en ging er 1.017,9 miljoen de deur uit, \"wat een onderbenutting meebracht van 582,1 miljoen euro\". Nog eens 182,8 miljoen verviel gewoon, omdat de begroting niet voorzag dat het mocht worden meegenomen. Eind 2024 was 70% uitbetaald en waren 53 van de 159 projecten af.
En werkte het? Dat weet niemand. Het Rekenhof stelde vast dat bij veel projecten nooit is bepaald welk resultaat ze moesten opleveren, en voegde er een jaar later aan toe: \"De VGR 2023 heeft op dat vlak geen verbetering gebracht.\" Van de indicatoren over 2022 hadden er 75 geen streefwaarde; bij 186 stond geen enkele realisatie ingevuld. Een officiële evaluatie is er tot vandaag niet. Het plan loopt af in 2026.
Ondertussen. In 2025 gingen in Vlaanderen 6.741 bedrijven failliet, een record, goed voor 15.762 banen. Het aandeel werkzoekenden klom van 5,8% eind 2022 naar 6,9% eind 2025. En het was geleend geld: de Vlaamse schuld ging van 25,2 miljard in 2020 naar 56,6 miljard in de begroting 2026, volgens het Rekenhof mee door \"de financiering van het relanceplan\". De verhouding tussen schuld en ontvangsten staat op 91,9%, terwijl Vlaanderen zichzelf ooit een norm van 65% oplegde.
Eerlijk erbij, twee keer. Je kunt niet bewijzen dat het plan die faillissementen veroorzaakte, en evenmin dat ze zonder plan hoger hadden gelegen. Precies dat is het punt: zonder meetbaar doel valt er achteraf niets te beoordelen, in geen van beide richtingen. En het klopt niet dat het geld niets met economie te maken had: er ging 280 miljoen naar onderzoek en ontwikkeling, 295 miljoen naar opleiding en 125 miljoen naar waterstofonderzoek.
En in Wallonië? Daar liep een groter plan: het Plan de relance de la Wallonie, 7,6 miljard euro voor 319 projecten, tegenover 4,3 miljard hier. Het verschil zit in wat erna komt. Het IWEPS, het statistiekinstituut van het gewest, telde eind 2023 hoeveel van die projecten een evaluatie gepland hadden: 138 van de 283, of 48,8%. Van de andere helft wordt dus nooit gemeten wat ze heeft opgeleverd.",
"bron": {
"titel": "Rekenhof, Onderzoek van de Vlaamse begroting voor 2026 (14 november 2025)",
"url": "https://themis.vlaanderen.be/files/59ccdd20-c920-11f0-9019-e7e62dc5a47e/download"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Rekenhof, Voortgang relanceplan Vlaamse Veerkracht, evaluatie zesde voortgangsrapportering (30 april 2024) - budgetten per speerpunt, projectlijst, vervallen saldo, outcome",
"url": "https://docs.vlaamsparlement.be/files/pfile?id=2059269"
},
{
"titel": "Rekenhof, evaluatie vijfde voortgangsrapportering (28 april 2023) - onderbenutting 582,1 miljoen euro in 2022",
"url": "https://docs.vlaamsparlement.be/files/pfile?id=1948409"
},
{
"titel": "Relanceplan Vlaamse Regering, Vlaamse Veerkracht (28 september 2020) - het plandocument zelf",
"url": "https://www.ewi-vlaanderen.be/sites/default/files/bestanden/relanceplan_vr_vlaamse_veerkracht_1.pdf"
},
{
"titel": "Vlaamse overheid - overzichtspagina en open data Vlaamse Veerkracht",
"url": "https://www.vlaanderen.be/vlaamse-regering/vlaamse-veerkracht"
},
{
"titel": "Statbel - 11.665 faillissementen in 2025 (16 januari 2026)",
"url": "https://statbel.fgov.be/nl/nieuws/11665-faillissementen-2025-resultaten-lopen-uiteen-tussen-de-regios"
},
{
"titel": "Statbel - 11.067 faillissementen in 2024 (17 januari 2025)",
"url": "https://statbel.fgov.be/nl/nieuws/11067-faillissementen-2024-resultaten-lopen-uiteen-tussen-de-regios"
},
{
"titel": "VDAB werkzoekendenbericht december 2025 - 224.630 werkzoekenden, 6,9%",
"url": "https://www.vdab.be/sites/default/files/media/files/werkzoekendenbericht_december_2025.pdf"
},
{
"titel": "Smaakhaven - opening voorzien in de loop van 2029",
"url": "https://www.smaakhaven.be/nl"
},
{
"titel": "Ministerieel besluit van 18 maart 2020 - de eerste lockdown (Belgisch Staatsblad)",
"url": "https://etaamb.openjustice.be/nl/ministerieel-besluit-van-18-maart-2020_n2020030331.html"
},
{
"titel": "Nationale Bank van België, Verslag 2020 - tijdelijke werkloosheid, overbruggingsrecht, krimp van het bbp",
"url": "https://www.nbb.be/doc/ts/publications/nbbreport/2020/nl/t1/verslag2020_ti_volledig.pdf"
},
{
"titel": "RSVZ, evaluatierapport tijdelijke uitbreiding overbruggingsrecht (24 september 2020) - 415.985 zelfstandigen",
"url": "https://www.nisse.be/sites/rsvz/files/publication/tijdelijke_uitbreiding_overbruggingsrecht_coronacrisis_evaluatierapport.pdf"
},
{
"titel": "Conclusies van de Europese Raad van 17 tot 21 juli 2020 - 750 miljard euro herstelfonds",
"url": "https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-10-2020-INIT/en/pdf"
},
{
"titel": "Vlaams kas-, schuld- en waarborgbeheer - de Vlaamse schuld per jaar",
"url": "https://docs.vlaamsparlement.be/files/pfile?id=2198264"
},
{
"titel": "Plan de relance de la Wallonie (oktober 2021): 7,6 miljard euro voor 319 projecten",
"url": "https://www.wallonie.be/sites/default/files/2021-10/plan_de_relance_de_la_wallonie_octobre_2021.pdf"
},
{
"titel": "IWEPS, Rapport de recherche 58 (juli 2024), blz. 16: 138 van de 283 projecten hadden een evaluatie gepland, 48,8%",
"url": "https://www.iweps.be/wp-content/uploads/2024/07/RR58.pdf"
}
],
"meningsvraag": "Vind je dat een regering vooraf moet vastleggen wat een uitgave van miljarden moet opleveren, en dat achteraf ook moet nameten?",
"deelzin": "In het Vlaamse relanceplan na corona stond 20 miljoen euro begroot voor congres- en beursinfrastructuur. Hoeveel is daar uiteindelijk aan toegezegd?"
},
{
"id": "v75",
"thema": "Waar het heen gaat",
"type": "schatting",
"vraag": "De federale politie werkt met verouderde, versnipperde computersystemen. Daar zou één nieuw platform voor komen. Het startbesluit viel in 2016, het contract werd gegund eind 2021, en op *20 december 2025* werd het verbroken zonder bruikbaar resultaat. Hoeveel had de regering ervoor vrijgemaakt?",
"toelichting": "Het bedrag dat de regering eind 2021 vrijmaakte om het platform te bouwen en in te voeren.",
"opties": [
"Ongeveer 50 miljoen euro",
"Ongeveer 120 miljoen euro",
"Ongeveer 300 miljoen euro",
"Ongeveer 800 miljoen euro"
],
"juist": 2,
"cijfer": 299,
"notatie": "eu",
"eenheid": "miljoen euro",
"onderschrift": "vrijgemaakt in 2021. Negen jaar later staat er niets bruikbaars, en niemand kan zeggen wat het precies gekost heeft.",
"feit": "299 miljoen euro. En het begon veel kleiner. Voor 2017 tot 2021 was er 95 miljoen voorzien. In 2020 stond de teller al op 132 miljoen. Eind 2021 maakte de regering er 299 miljoen voor vrij. In de Europese aanbestedingsdatabank staat de gepubliceerde contractwaarde intussen op 198,4 miljoen, en tijdens het debat in de Kamer van 13 januari 2026 sprak de bevoegde minister over een totale facturatie van 480,4 miljoen. Vier bedragen voor één project.
Wat er effectief betaald is: 75,8 miljoen euro. Daarnaast stond er voor 63,9 miljoen aan bestellingen die nooit geleverd zijn. En de zin die alles samenvat staat letterlijk in het Kamerdocument van 11 februari 2026: \"nul ne peut dire combien ce projet a exactement coûté en tout\". Niemand kan zeggen wat dit in totaal precies gekost heeft. Datzelfde document stelt vast dat er na bijna vier jaar \"aucun élément de solution exploitable\" beschikbaar was: geen enkel bruikbaar stuk oplossing.
De waarschuwingen kwamen vroeg. In juni 2023 noemde de Inspectie van Financiën de financiering \"volledig uit balans\". In oktober 2023 stuurde de politie zelf een waarschuwingsbrief en bestelde ze een externe audit. In december 2023 lagen er twee vernietigende rapporten van crisismanagers. Het contract werd twee jaar later verbroken.
Wat er daarna gebeurde. De federale politie eist nu 244 miljoen euro: 65 miljoen terugbetaling van betaalde facturen plus interest, en 179 miljoen schadevergoeding. Het bedrijf betwist alles en stapte zelf naar de rechter, dus voorlopig is er in geen van beide richtingen iets betaald. Het parket opende eind januari 2026 een opsporingsonderzoek naar mogelijke verduistering van overheidsgeld en belangenvermenging. De Kamer hield vier hoorzittingen. Op 31 maart 2026 stemde de bevoegde commissie een voorstel voor een parlementaire onderzoekscommissie weg. Er nam niemand ontslag.
Dit is geen uitzondering. Een eerder digitaliseringsproject bij justitie strandde na jaren procederen op 28 miljoen euro, waarbij beide partijen uiteindelijk afstand deden van hun vorderingen. Een Vlaams personeelssysteem voor het onderwijs werd in januari 2026 stopgezet na 16 miljoen euro, met 8 tot 10 procent van het werk af. Een systeem voor digitale handtekeningen kostte 4 miljoen en wordt niet gebruikt. Een hoogleraar bestuurskunde vatte het in dezelfde periode zo samen: \"Uit onderzoek blijkt dat slechts 1 op 4 projecten slaagt. Bij de overheid ligt dat 1 op 5.\"
En dan de regel die er niet is. Wie in België van de privésector rechtstreeks een ministerpost instapt, of omgekeerd, valt onder geen enkele afkoelperiode. De Federale Deontologische Commissie stelde dat in haar advies van 15 mei 2023 zelf vast en beval aan om er wel een in te voeren: twee tot drie jaar, en \"voor ministers een regeerperiode\". Die aanbeveling is niet uitgevoerd. Voor een Europees commissaris bestaat die regel wél: hij moet elke nieuwe activiteit twee jaar lang melden, en een gewezen voorzitter drie jaar, en wie in zijn oude bevoegdheidsdomein aan de slag wil, heeft daarvoor het advies nodig van een onafhankelijk ethisch comité. Dezelfde persoon die in Brussel twee jaar moet wachten, kan in België meteen aan de slag.
Eerlijk erbij, drie keer. Ten eerste: grote IT-projecten mislukken overal, ook in de privésector, en een overheid die verouderde politiesystemen wil vervangen doet op zich precies wat ze hoort te doen. Ten tweede: het bedrag van 480,4 miljoen komt uit een mondelinge tussenkomst in een debat en is nergens onafhankelijk bevestigd; wij nemen het alleen op met die vermelding erbij. De 75,8 miljoen die effectief betaald is, staat wel vast. Ten derde: de zaak loopt nog voor de rechter en het aangestelde bedrijf betwist elk verwijt. Wij spreken hier geen schuld uit over wie dan ook. De vaststelling die overblijft is smaller en harder: negen jaar na de start bestaat het systeem niet, er is geen onderzoekscommissie, en het parlement kan zelf niet achterhalen wat het gekost heeft.",
"bron": {
"titel": "Kamer van volksvertegenwoordigers, DOC 56 1365/001 (11 februari 2026) - budgetevolutie, betaalde bedragen en de vaststellingen",
"url": "https://www.dekamer.be/FLWB/PDF/56/1365/56K1365001.pdf"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Kamer, verslag van de hoorzittingen over het dossier, DOC 56 1490/001 (27 april 2026)",
"url": "https://www.dekamer.be/FLWB/PDF/56/1490/56K1490001.pdf"
},
{
"titel": "Tenders Electronic Daily, aankondiging van de gegunde opdracht (31 december 2021) - contractwaarde 198.429.752,07 euro",
"url": "https://ted.europa.eu/nl/notice/-/detail/675394-2021"
},
{
"titel": "Federale Deontologische Commissie, advies nr. 2023/3 van 15 mei 2023 over draaideuren",
"url": "https://www.fed-deontologie.be/wp-content/uploads/2023/05/Advies-2023-3-draaideuren-DEF-2.pdf"
},
{
"titel": "Gedragscode voor de leden van de Europese Commissie - de meldingsplicht van twee jaar",
"url": "https://commission.europa.eu/about/service-standards-and-principles/ethics-and-good-administration/commissioners-and-ethics/code-conduct-members-european-commission_en"
},
{
"titel": "Deontologische code voor regeringsleden (federale overheid)",
"url": "https://www.belgium.be/nl/over_belgie/overheid/federale_overheid/federale_regering/deontologische_code_regeringsleden"
}
],
"meningsvraag": "Vind je dat een parlement altijd moet kunnen achterhalen wat een mislukt project precies gekost heeft?",
"deelzin": "De federale politie zou één nieuw computerplatform krijgen. Negen jaar later werd het contract verbroken zonder resultaat. Hoeveel geld was ervoor vrijgemaakt?"
},
{
"id": "v32",
"thema": "Regels voor jou, niet voor hen",
"type": "mening",
"vraag": "Betaal je een factuur te laat, dan moet een bedrijf je eerst een *gratis herinnering* sturen en veertien dagen wachten voor het iets mag aanrekenen. Een goede regel, door de politiek aan bedrijven opgelegd. Geldt ze ook voor de overheid zelf, wanneer jij háár te laat betaalt?",
"cijfer": 4,
"eenheid": "%",
"onderschrift": "nalatigheidsintrest vanaf dag één - zonder gratis herinnering",
"feit": "De bescherming is echt en ze is goed: sinds 1 september 2023 verplicht boek XIX van het Wetboek van economisch recht élke onderneming tot een kosteloze eerste herinnering en veertien kalenderdagen respijt voor er intrest of schadebeding mag worden aangerekend. De herinnering moet ook zeggen waarover het gaat: een factuurnummer alleen volstaat niet.
Maar de wet spreekt uitdrukkelijk over ondernemingen in hun relatie met consumenten. De overheid valt er niet onder. Betaal jij de onroerende voorheffing te laat, dan rekent de Vlaamse Belastingdienst automatisch 4% nalatigheidsintrest aan vanaf de eerste dag van de maand na de vervaldag - ook wanneer je een afbetalingsplan hebt gekregen. \"Geld lenen kost geld\", aldus de fiscus zelf. Na een tweede aanmaning staat de deurwaarder voor de deur, kosten inbegrepen.
En het gaat verder dan de herinnering. De nalatigheidsintrest - wat jij aan de fiscus betaalt - ligt wettelijk 2 procentpunt hoger dan de moratoriumintrest, wat de fiscus aan jou betaalt: voor de inkomstenbelastingen 4% tegenover 2%, voor de btw 8% tegenover 6%. Jij betaalt dus het dubbele. Dat onderscheid staat bewust in de wet, en het Grondwettelijk Hof oordeelde dat het mag. Dezelfde euro, even laat betaald, is meer waard wanneer de staat hem tegoed heeft dan wanneer jij hem tegoed hebt.",
"bron": {
"titel": "Reyns Advocaten - boek XIX WER: kosteloze eerste herinnering en 14 dagen respijt (sinds 1 september 2023)",
"url": "https://reyns-advocaten.be/boek-xix-wer-schulden-van-de-consument/"
},
"meningsvraag": "De overheid legt bedrijven regels op om jou als consument te beschermen. Vind je dat ze die regels ook op zichzelf moet toepassen?",
"bronnen": [
{
"titel": "Reyns Advocaten - boek XIX WER: kosteloze eerste herinnering en 14 dagen respijt (sinds 1 september 2023)",
"url": "https://reyns-advocaten.be/boek-xix-wer-schulden-van-de-consument/"
},
{
"titel": "VRT NWS (september 2023) - nalatigheidsintresten, ook bij een afbetalingsplan",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/09/08/nalatigheidsintresten-bij-afbetalingsplan/"
},
{
"titel": "Tiberghien - het onderscheid tussen nalatigheids- en moratoriuminteresten doorstaat de grondwettigheidstoets",
"url": "https://tiberghien.com/nl/1446/onderscheid-in-tarief-van-de-nalatigheids-en-moratoriuminteresten-doorstaat-de-grondwettigheidstoets"
}
],
"feitelijk": "nee",
"deelzin": "Betaal jij een factuur te laat, dan moet een bedrijf eerst een gratis herinnering sturen. Geldt die regel ook voor de overheid, wanneer jij háár te laat betaalt?"
},
{
"id": "v35",
"thema": "Regels voor jou, niet voor hen",
"type": "schatting",
"vraag": "Als bedrijf moet je een factuur binnen 30 dagen betalen. Stuur je zélf een factuur naar de overheid, dan begint haar betaaltermijn van 30 dagen pas te lopen nadat ze je factuur heeft *nagekeken*. Hoeveel dagen krijgt ze voor dat nakijken alleen, nog vóór de klok begint te tikken?",
"cijfer": 30,
"eenheid": "dagen om te kijken",
"onderschrift": "alleen om te kijken. Daarna pas begint haar betaaltermijn van 30 dagen. Samen 60.",
"feit": "Dertig dagen. En daarna begint de betaaltermijn pas. De verplichting voor bedrijven bestaat wél écht. Sinds 1 februari 2022 geldt tussen ondernemingen een betaaltermijn van 30 dagen wanneer niets is afgesproken, met een absoluut maximum van 60 dagen. Spreek je toch een langere termijn af, dan wordt die voor niet geschreven gehouden en val je terug op 30 dagen.
Voor de overheid geldt een ander boek. Bij overheidsopdrachten krijgt de aanbestedende overheid eerst een verificatietermijn van 30 dagen om je factuur na te kijken, en pas dáárna begint haar betaaltermijn van 30 dagen te lopen: 60 dagen in het standaardgeval, en 90 dagen voor aanbesteders in de gezondheidszorg. Jouw klok loopt vanaf de factuur; die van de overheid pas nadat zij klaar is met kijken.
En dan de praktijk: eind 2018 betaalde de federale overheid amper 34% van haar facturen op tijd, met de ministeries van Justitie en Financiën - nota bene de fiscus zelf - als slechtste betalers. Het bedrijf dat te laat betaalt krijgt de deurwaarder; de overheid die te laat betaalt krijgt niets.",
"bron": {
"titel": "VRT NWS (februari 2019) - ministeries van Justitie en Financiën zijn slechte betalers",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2019/02/19/ministeries-van-justitie-en-financien-zijn-slechte-betalers/"
},
"meningsvraag": "Vind je dat de overheid haar leveranciers binnen dezelfde termijn moet betalen die ze bedrijven onderling oplegt?",
"bronnen": [
{
"titel": "VRT NWS (februari 2019) - ministeries van Justitie en Financiën zijn slechte betalers",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2019/02/19/ministeries-van-justitie-en-financien-zijn-slechte-betalers/"
},
{
"titel": "Advocatenkantoor Mattijs - betalingstermijn B2B: standaard 30 dagen, maximaal 60 (sinds 1 februari 2022)",
"url": "https://www.advocatenkantoor-mattijs.be/nl/nieuws/nieuwsbrieven/319-betalingstermijn-factuur-b2b-standaard-30-dagen-maximaal-60-dagen-hoe-de-wetgever-paal-en-perk-stelt-aan-wanbetalingen-bij-handelstransacties"
},
{
"titel": "Monard Law - betalingstermijnen bij overheidsopdrachten: verificatietermijn plus betaaltermijn",
"url": "https://monardlaw.be/nl/stories/ingelicht/de-impact-van-de-nieuwe-wet-betalingstermijnen-op-publieke-contracten/"
}
],
"opties": [
"14 dagen",
"30 dagen",
"60 dagen",
"Geen enkele - net zoals bij bedrijven start de klok meteen"
],
"juist": 1,
"toelichting": "Het gaat om de wettelijke standaardregeling bij overheidsopdrachten. Een bestek kan een kortere termijn bepalen, langer mag niet.",
"deelzin": "Stuur je een factuur naar de overheid, dan begint haar betaaltermijn van 30 dagen pas te lopen ná het nakijken. Hoeveel dagen krijgt ze voor dat nakijken alleen?"
},
{
"id": "v16",
"thema": "Regels voor jou, niet voor hen",
"type": "mening",
"vraag": "Je hebt als burger het *wettelijke recht* om bij de overheid documenten op te vragen: contracten, studies, subsidiedossiers. Denk je dat je daar in de praktijk ook een antwoord op krijgt?",
"cijfer": 434,
"eenheid": "procedures",
"onderschrift": "moest een burger of journalist starten om alsnog een document te krijgen dat hij wettelijk mag inzien. In één jaar tijd, bij de Vlaamse beroepsinstantie. Een record.",
"feit": "Het recht bestaat en het staat in de Grondwet, artikel 32. Alleen loopt het in de praktijk vast. In 2025 kreeg de Vlaamse beroepsinstantie een record van 434 beroepsprocedures tegen een weigering, 39% meer dan het jaar ervoor. Dat zijn 434 keer een burger of journalist die eerst iets vroeg, dat niet kreeg, en daarna een procedure moest starten om alsnog te zien waar zijn geld naartoe ging.
En als je die procedure wint, ben je er nog niet. De federale toezichtscommissie mag enkel adviezen geven, geen beslissingen. In de woorden van de journalistenvereniging kunnen die adviezen „als het erom spant vlotjes terzijde geschoven worden”.
Internationaal scoort België 59 op 150 op de Right to Information-rating, een van de zwakste wettelijke kaders van de Europese Unie. De federale wet dateert nog van 1994.
En hoe stel je die vraag eigenlijk? Dat is de vraag die wij onszelf ook stelden, en het antwoord is dubbel. Het goede nieuws: je hebt geen advocaat nodig, geen volksvertegenwoordiger en geen reden. Het Bestuursdecreet zegt letterlijk \"De aanvrager hoeft geen belang aan te tonen\". Een gewone e-mail volstaat, de overheid moet binnen twintig kalenderdagen antwoorden, en als je in beroep gaat kost dat niets en moet de beroepsinstantie binnen dertig dagen beslissen. Dat is op papier een van de kortste termijnen van Europa.
Het minder goede nieuws: er is geen enkel centraal loket. Niet bij de Vlaamse overheid, niet bij de federale. Je moet zelf uitzoeken welke instantie het document heeft en die instantie apart aanschrijven. Er is ook geen openbaar register waarin je kan zien wat anderen al hebben gevraagd en gekregen; het enige platform dat dat doet, is een burgerinitiatief. En België scoort op de internationale rating van het recht op informatie 59 op 150, goed voor de 122ste plaats wereldwijd. Op twee onderdelen scoort ons land nul: sancties wanneer een bestuur niet antwoordt, en maatregelen om burgers te laten weten dat dit recht bestaat. Ter vergelijking: Slovenië haalt 128 op 150 en staat zesde.
Wat er van die 434 beroepen kwam. In 45% van de gevallen kreeg de burger geheel of gedeeltelijk gelijk. In 2020 was dat nog 57%. Ruim zes op de tien beroepen gingen over een lokaal bestuur, nooit eerder zo veel. En de beroepsinstantie zelf werkt wel snel: alle dossiers werden binnen de wettelijke termijn afgehandeld.
Eerlijk erbij: een weigering is niet altijd onwil. Er zijn wettelijke uitzonderingen voor privacy, lopende onderzoeken en bedrijfsgeheimen, en die zijn er niet voor niets. Maar 434 beroepen in één jaar betekent dat 434 keer iemand vond dat de uitzondering misbruikt werd, en dat aantal stijgt.
En in Wallonië? Daar bestaan die cijfers ook, en ze liegen er niet om. De Waalse commissie voor toegang tot bestuursdocumenten beslist sinds 2019 bindend, dus ze adviseert niet, ze beveelt. In 2024 beval ze 74 keer een document vrij te geven. Negentien van die beslissingen werden gewoon niet uitgevoerd, en bij 28 van de 107 dossiers weigerde het bestuur zelfs mee te werken aan het onderzoek. Waarom dat kan, schrijft de commissie er elk jaar zelf bij: „aucune sanction n'est prévue en cas de non-respect de ses décisions par l'entité, alors que l'article 8quinquies du décret du 30 mars 1995 prévoit que c'est au Gouvernement de fixer les sanctions”. Het decreet is van 1995. Die sancties zijn er nog altijd niet.",
"bron": {
"titel": "Global RTI Rating · jaarverslag Vlaamse Beroepsinstantie 2025",
"url": "https://countryeconomy.com/government/global-right-information-rating/belgium"
},
"meningsvraag": "Vind je dat de overheid verplicht moet zijn te antwoorden binnen een vaste termijn, met een sanctie als ze dat niet doet?",
"feitelijk": "nee",
"bronnen": [
{
"titel": "Bestuursdecreet van 7 december 2018 - de procedure, de termijnen en \"de aanvrager hoeft geen belang aan te tonen\"",
"url": "https://etaamb.openjustice.be/nl/decreet-van-07-december-2018_n2018032457.html"
},
{
"titel": "Jaarverslag 2025 van de Vlaamse beroepsinstantie openbaarheid van bestuur - 434 dossiers, 45% ingewilligd",
"url": "https://publicaties.vlaanderen.be/view-file/82092"
},
{
"titel": "Federale Commissie voor de toegang tot bestuursdocumenten - uitoefening van het toegangsrecht",
"url": "https://www.ibz.rrn.fgov.be/nl/commissies/openbaarheid-van-bestuur/uitoefening-van-het-toegangsrecht"
},
{
"titel": "Commission d'accès aux documents administratifs (Wallonië), jaarverslag 2024: 74 bevelen tot mededeling, 19 niet uitgevoerd, en geen enkele sanctie",
"url": "https://www.wallonie.be/fr/media/49"
}
],
"deelzin": "Je hebt het wettelijke recht om bij de overheid contracten en subsidiedossiers op te vragen. Denk je dat je daar in de praktijk ook antwoord op krijgt?"
},
{
"id": "v34",
"thema": "Regels voor jou, niet voor hen",
"type": "schatting",
"vraag": "Het Rekenhof controleert de jaarrekening van de Belgische staat, zoals een revisor dat doet bij een grote onderneming. Wat was zijn oordeel over *2020, 2021 én 2022*?",
"cijfer": 3,
"eenheid": "jaar op rij",
"onderschrift": "kon het Rekenhof geen oordeel vellen over de rekeningen van de staat",
"feit": "Voor een ondernemer is het hard: leg je de jaarrekening te laat neer, dan int de Nationale Bank een tarieftoeslag van 120 tot 360 euro voor een kleine vennootschap en 400 tot 1.200 euro voor een grote - bovenop mogelijke geldboetes en de aansprakelijkheid van de bestuurders.
Voor de staat ligt het anders. Het Rekenhof - de eigen auditor van de overheid - onthield zich drie jaar op rij van een oordeel over de jaarrekening van de federale staat (2020, 2021 en 2022), omdat het \"geen voldoende en toereikende controle-informatie kon verkrijgen\". Een onthoudende verklaring is in de auditwereld het meest ongunstige oordeel dat bestaat: bij een bedrijf zou dat alle alarmbellen doen afgaan.
De staat die jouw boekhouding controleert en beboet, krijgt zijn eigen boeken dus niet gecontroleerd.",
"bron": {
"titel": "De Specialist - het oordeel van het Rekenhof over de jaarrekening van de federale staat",
"url": "https://www.despecialist.eu/nl/nieuws/oordeel-rekenho-over-jaarrekening-federale-staat-is-blaam.html"
},
"meningsvraag": "Vind je dat de staat zijn eigen rekeningen op orde moet hebben voor hij een onderneming beboet omdat die het niet deed?",
"bronnen": [
{
"titel": "De Specialist - het oordeel van het Rekenhof over de jaarrekening van de federale staat",
"url": "https://www.despecialist.eu/nl/nieuws/oordeel-rekenho-over-jaarrekening-federale-staat-is-blaam.html"
},
{
"titel": "FOD Economie - laattijdige neerlegging van de jaarrekening: tarieftoeslagen",
"url": "https://economie.fgov.be/nl/themas/ondernemingen/een-onderneming-beheren-en/financiele-en-boekhoudkundige/boekhoudrecht-en-jaarrekening/belgische-bepalingen/laattijdige-neerlegging-van-de"
}
],
"opties": [
"Goedgekeurd",
"Goedgekeurd, met opmerkingen",
"Afgekeurd",
"Het Rekenhof kón geen oordeel geven"
],
"juist": 3,
"deelzin": "Het Rekenhof controleert de jaarrekening van de Belgische staat, zoals een revisor bij een bedrijf. Wat was zijn oordeel over 2020, 2021 en 2022?",
"kort": true
},
{
"id": "v57",
"thema": "Regels voor jou, niet voor hen",
"type": "mening",
"vraag": "Je buurtvereniging organiseert een spaghettiavond en steekt zelf folders in de bussen van het dorp. Denk je dat daar gemeentebelasting op verschuldigd is?",
"feitelijk": "ja",
"cijfer": 217,
"eenheid": "gemeenten",
"onderschrift": "van de 300 Vlaamse besturen inden deze belasting in 2024",
"feit": "Ja - vaak wel. De belasting op de verspreiding van niet-geadresseerd drukwerk bestaat in 217 van de 300 Vlaamse besturen (2024, op basis van de jaarrekeningen), tegenover 126 in 2008. Tarieven lopen van 1 cent per exemplaar in Berlare tot 7,69 cent in Kortrijk (2026). Papiersoort speelt geen rol: milieuvriendelijk papier levert geen korting op.
En de vrijstelling voor verenigingen is niet vanzelfsprekend. In Berlare geldt ze alleen voor \"door de gemeente erkende jeugd-, sport- of socio-culturele verenigingen\". In Gent gold ze enkel wanneer het drukwerk \"in hoofdzaak verband houdt met milieubescherming, natuurbehoud, stedenbouw, ruimtelijke ordening en wijkontwikkeling\" - een spaghettiavond valt daar niet onder. In Kortrijk is ze voorwaardelijk: maximaal 75% van het drukwerk mag door sponsors bedrukt zijn.
Wie geen aangifte doet, wordt ambtshalve belast met een verhoging van 25% tot 50%. Kortrijk gaat daarbij uit van 41.662 exemplaren - alle brievenbussen van de stad - tenzij je zelf het tegendeel bewijst.
Eerlijk erbij: de claim dat dit in nagenoeg elke Belgische gemeente geldt, klopt niet. Ruim zeven op de tien Vlaamse gemeenten is wat wij konden staven; voor Wallonië en Brussel bestaat geen vergelijkbare telling.",
"bron": {
"titel": "Agentschap Binnenlands Bestuur - overzicht lokale belastingen 2008-2024 (rubriek verspreiding reclamedrukwerk)",
"url": "https://www.vlaanderen.be/lokaal-bestuur/financiering/eigen-lokale-belastingen"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Agentschap Binnenlands Bestuur - overzicht lokale belastingen 2008-2024",
"url": "https://www.vlaanderen.be/lokaal-bestuur/financiering/eigen-lokale-belastingen"
},
{
"titel": "Gemeente Berlare - belastingreglement niet-geadresseerd drukwerk, aanslagjaren 2026-2031",
"url": "https://berlare.be/sites/berlare/files/documenten/bestuur%20en%20beleid_belastingen%20en%20retributies_belasting%20op%20niet-geadresseerd%20drukwerk%20en%20gelijkgestelde%20producten_0.pdf"
},
{
"titel": "Stad Kortrijk - belasting op huis-aan-huisverspreiding van niet-geadresseerde drukwerken",
"url": "https://www.kortrijk.be/producten/belasting-op-huis-aan-huis-verspreiding-van-niet-geadresseerde-drukwerken-en"
}
],
"meningsvraag": "Vind je dat een vrijwilligersvereniging belasting moet betalen om haar eigen activiteit aan te kondigen?",
"deelzin": "Je buurtvereniging organiseert een spaghettiavond en steekt zelf folders in de bussen. Denk je dat daar gemeentebelasting op verschuldigd is?",
"kort": true
},
{
"id": "v59",
"thema": "Regels voor jou, niet voor hen",
"type": "schatting",
"vraag": "Je legt zonnepanelen. Je moet ze *binnen drie maanden na de keuring* melden bij Fluvius. Doe je dat niet, dan heet dat in het decreet *energiefraude*. Hoe hoog kan de boete daarvoor oplopen?",
"opties": [
"Tot 20.000 euro",
"Tot 5.000 euro",
"Tot 1.000 euro",
"Er staat geen sanctie op"
],
"juist": 0,
"cijfer": 20000,
"eenheid": "euro",
"onderschrift": "maximum per inbreuk. Wat een gezin in de praktijk betaalt: 117,68 euro.",
"feit": "Van 150 tot 20.000 euro per inbreuk. Het staat in artikel 13.4.11 van het Energiedecreet, en je installatie niet melden heet daar met zoveel woorden energiefraude. Dat kader kwam er bij decreet van 24 februari 2017, goedgekeurd door het Vlaams Parlement met 98 stemmen voor, nul tegen, nul onthoudingen.
En er staat wel degelijk een klok op. Het Energiedecreet geeft je drie maanden: kosten voor het niet melden van een installatie tot 10 kVA komen pas ten laste van de netgebruiker \"vanaf het verstrijken van een termijn van drie maanden na de keuringsdatum\". Fluvius zegt het zelf korter: melden binnen de 90 dagen na keuring. Ter vergelijking, in Brussel is dat 30 dagen na indienstname en in Wallonië staat er geen termijn op.
De plicht zelf staat niet in een wet. Ze staat in het Technisch Reglement Distributie Elektriciteit: artikel 2.2.53 voor zonnepanelen en thuisbatterijen, artikel 2.2.45 voor laadpunten vanaf 5 kVA. Dat reglement wordt vastgesteld door de regulator, niet gestemd in het parlement. Wij hebben die 197 bladzijden doorzocht op de reden wáárom die melding moet gebeuren. In het reglement zelf staat er geen. Geen overweging over veiligheid, netcapaciteit of spanningskwaliteit: alleen dat het moet.
Elders worden er wél redenen gegeven, en het zijn er twee soorten. De eerste is technisch: de netbeheerder wil weten waar er geïnjecteerd wordt, om overbelasting te vermijden en omdat een ploeg die aan een kabel werkt moet weten of daar nog stroom op kan komen. De tweede is financieel, en die wordt zelden hardop gezegd: zolang je installatie niet gemeld is, kan ze ook niet aangerekend worden. Wie nog een oude draaischijfmeter heeft, betaalt het prosumententarief op basis van het vermogen dat bij de netbeheerder geregistreerd staat. Geen registratie, geen factuur. Dat is precies wat het woord fraude in dit dossier draagt: het gaat niet over een gevaarlijke installatie, het gaat over een installatie die niet meebetaalt.
Wie int wat. Die 20.000 euro is een bevoegdheid van het VEKA, het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap. Fluvius mag alleen vaststellen en het dossier doorsturen; de regering weigerde in 2017 uitdrukkelijk om de netbeheerder zelf te laten beboeten. Hoeveel van die boetes het VEKA effectief oplegde, is niet publiek. Wat gezinnen wél in de bus krijgen is een administratieve kost van Fluvius: 117,68 euro in 2026. Het aantal dossiers loopt op: 1.800 in 2022, 7.400 in 2023 en 10.900 in 2024, samen goed voor 140.000, 580.000 en 924.000 euro. Voor 2025 zijn er geen parlementaire cijfers: de bevoegde minister antwoordde in december 2025 dat Fluvius \"wegens overgang naar een nieuw systeem\" geen gegevens over boetes kon leveren. Volgens de vakpers ging het dat jaar om ongeveer 19.000 gezinnen en 1,6 miljoen euro, en detecteerde Fluvius eind 2025 zo'n 25.000 niet-aangemelde installaties.
En wie is Fluvius eigenlijk? Geen bedrijf zoals een ander. Het zijn intergemeentelijke opdrachthoudende verenigingen met de Vlaamse gemeenten als aandeelhouders, en de statuten koppelen de bestuursmandaten rechtstreeks aan de lokale politiek: minstens 80% van de mandaten gaat naar kandidaten die de gemeenten voordragen, en wie geen gemeenteraadslid, schepen of burgemeester meer is, is van rechtswege ontslagnemend. Het jaarverslag zegt het zelf: „Alle bestuurders zijn - zij het onrechtstreeks - vanuit de gemeentebesturen aangeduid.” Die netbeheerders keren ook dividend uit aan hun gemeenten: één van de elf, Fluvius Antwerpen, betaalde over 2023 31,5 miljoen euro aan 38 gemeenten. Bestuurders krijgen 249,95 euro presentiegeld per bijgewoonde zitting.
Eerlijk erbij, drie keer. Die 20.000 euro is het wettelijke maximum, en we vonden geen enkel geval waarin een gewone eigenaar dat bedrag kreeg. Het netprobleem is bovendien écht: Fluvius documenteert zelf dat omvormers uitvallen door overspanning waar veel panelen tegelijk injecteren op lange laagspanningskabels. Wat we niét gevonden hebben, is één cijfer dat aantoont hoeveel niet-aangemelde installaties daaraan bijdragen, of dat de meldplicht ook maar één storing heeft voorkomen. En de ongeveer 70.000 thuislaadpalen die volgens een schatting van Fluvius niet gemeld zijn, vormen een risicogroep, geen beboete groep: de gepubliceerde cijfers gaan over zonnepanelen. En er beweegt iets. In het Vlaams Parlement zei de bevoegde minister op 1 mei 2026 over die boetes: „Ik denk dat het onze gezamenlijke ambitie moet zijn om naar nul te gaan.” Een parlementslid kondigde een voorstel van decreet aan om iedereen met een digitale meter uit de definitie van energiefraude te halen, en er wordt onderzocht of de keurder die er toch al staat de registratie kan doen. Aangekondigd dus, en op vandaag nog altijd niet gestemd.
Dezelfde vergetelheid, drie uitkomsten. De meldplicht bestaat in heel het land, en overal staat ze in een technisch reglement van de regulator en niet in een gestemd decreet. In Wallonië staat ze in artikel III.22 van het technisch reglement: „l'URD est tenu de déclarer au GRD toute unité de production ou de stockage”. Alleen kent het Waalse energiedecreet het begrip energiefraude niet, en er staat geen boete op vergeten te melden; in de tarieven van de grootste Waalse netbeheerder staat er ook geen enkele post voor. In Brussel geldt sinds 1 mei 2025 wél een regime, maar via tarieven en niet via een boete: 51 euro voor een laattijdige aangifte, 283 euro opsporingsforfait, en twee ingebrekestellingen van 155 en 312 euro, samen ongeveer 700 euro (tarieven 2026). Alleen in Vlaanderen heet het fraude en staat er 20.000 euro op.",
"bron": {
"titel": "Energiedecreet, artikel 13.4.11 - administratieve geldboete van 150 tot 20.000 euro, opgelegd door het VEKA",
"url": "https://www.ejustice.just.fgov.be/eli/decreet/2009/05/08/2009035580/justel"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Energiedecreet, artikel 13.4.11 - administratieve geldboete van 150 tot 20.000 euro, opgelegd door het VEKA",
"url": "https://www.ejustice.just.fgov.be/eli/decreet/2009/05/08/2009035580/justel"
},
{
"titel": "VREG - Technisch Reglement Distributie Elektriciteit (versie 2026), art. 2.2.53 en art. 2.2.45 §3",
"url": "https://assets.vlaamsenutsregulator.be/2026-07/Technisch%20reglement%20distributie%20elektriciteit%20versie%202026%20-%20%28T2%29_0.pdf"
},
{
"titel": "Vlaams Parlement - schriftelijke vraag nr. 522 (20 mei 2025): de aantallen dossiers en bedragen 2022-2024",
"url": "https://docs.vlaamsparlement.be/files/pfile?id=2185369"
},
{
"titel": "Vlaams Parlement, stuk 1047 (2016-2017) - memorie van toelichting: de regering weigert de netbeheerder zelf te laten beboeten",
"url": "https://docs.vlaamsparlement.be/files/pfile?id=1240421"
},
{
"titel": "Fluvius System Operator - jaarverslag 2024: „alle bestuurders zijn vanuit de gemeentebesturen aangeduid”",
"url": "https://www.fluvius.be/sites/fluvius/files/2025-03/fluvius-system-operator-jaarverslag-2024.pdf"
},
{
"titel": "Fluvius Antwerpen - financieel verslag 2023: 31,5 miljoen euro dividend aan 38 gemeenten, presentiegeld 249,95 euro per zitting",
"url": "https://www.fluvius.be/sites/fluvius/files/2024-06/fluvius-antwerpen-financieel-verslag-2023.pdf"
},
{
"titel": "Fluvius - spanningsproblemen en uitvallende omvormers bij hoge injectie",
"url": "https://www.fluvius.be/nl/blog/zonnepanelen/spanningsproblemen-uitvallende-omvormers"
},
{
"titel": "Test-Aankoop (juni 2026) - de administratieve kost bedraagt 117,68 euro, aanmelden binnen drie maanden na de keuring",
"url": "https://www.test-aankoop.be/woning-energie/hernieuwbare-energie/nieuws/verplichte-aanmelding-zonnepanelen"
},
{
"titel": "Energiedecreet artikel 5.1.2 - de termijn van drie maanden na de keuringsdatum",
"url": "https://codex.vlaanderen.be/portals/codex/documenten/1018092.html"
},
{
"titel": "Fluvius - zonnepanelen melden binnen 90 dagen na keuring",
"url": "https://www.fluvius.be/nl/veelgestelde-vragen/groene-stroom"
},
{
"titel": "Schriftelijke vraag nr. 140 (Vlaams Parlement, december 2025) - Fluvius kan geen boetegegevens leveren",
"url": "https://docs.vlaamsparlement.be/files/pfile?id=2270677"
},
{
"titel": "Solar Magazine (1 mei 2026) - in het Vlaams Parlement klinkt de ambitie om het aantal boetes naar nul te brengen, en er is een voorstel van decreet aangekondigd",
"url": "https://solarmagazine.nl/nieuws-zonne-energie/i43641/vlaamse-politiek-wil-boetes-voor-niet-aangemelde-zonnepanelen-afschaffen"
},
{
"titel": "Waals technisch reglement elektriciteitsdistributie, artikel III.22: de meldplicht bij de netbeheerder",
"url": "https://www.cwape.be/documents/download/4448"
},
{
"titel": "ORES, door de CWaPE goedgekeurde niet-periodieke tarieven 2026: geen enkele post voor een niet-gemelde productie-installatie",
"url": "https://www.cwape.be/sites/default/files/cwape-documents/2.ANNEXE%20TNP-E1%20-%20Tarifs%20non-p%C3%A9riodiques%202026%20-%20Electricit%C3%A9_v2.pdf"
},
{
"titel": "BRUGEL, niet-periodieke tarieven 2025-2029: 51 euro laattijdige aangifte, 283 euro opsporingsforfait, 155 en 312 euro ingebrekestelling",
"url": "https://brugel.brussels/publication/document/notype/2024/fr/Tarifs-non-periodiques-2025-2029-Divers.pdf"
}
],
"meningsvraag": "Vind je het normaal dat je een rekening krijgt voor een niet-ingediend formulier, terwijl je installatie zelf volledig in orde is?",
"deelzin": "Meld je je zonnepanelen niet binnen drie maanden bij de netbeheerder, dan heet dat in het decreet energiefraude. Hoe hoog kan de boete daarvoor oplopen?"
},
{
"id": "v38",
"thema": "Regels voor jou, niet voor hen",
"type": "schatting",
"vraag": "Er wordt je via je computer *5.000 euro* ontfutseld - phishing. Je slimme neefje achterhaalt naam en adres van de dader, en je dient klacht in bij de politie, mét alle bewijzen. Hoeveel van zulke dossiers klasseert het parket zonder gevolg?",
"cijfer": 71,
"eenheid": "%",
"onderschrift": "van de phishingdossiers werd geseponeerd",
"feit": "Van de 11.068 dossiers uit 2024 werd 71% zonder gevolg geklasseerd - in West-Vlaanderen meer dan 84%, in Charleroi en Waals-Brabant bijna 90%. In 2025 ging het om 6 op de 10 van bijna 13.500 dossiers. De West-Vlaamse procureur Filiep Jodts zegt het onomwonden: \"Sommige parketten seponeren dossiers wegens onvoldoende recherchecapaciteit, om zo een signaal te geven aan de politiek.\"
En er is een drempel waar je niet eens over hoort. Verschillende parketten hanteren een bedrag waaronder je klacht meteen in de kast gaat: Oost-Vlaanderen 1.000 euro, Antwerpen en Limburg 2.500 euro, Halle-Vilvoorde 10.000 euro. Met 5.000 euro schade valt je dossier in Halle-Vilvoorde dus onder de drempel - hoeveel bewijs je ook meebrengt. De motivering van het parket zelf: \"De grote hoeveelheid aangiftes laat naar capaciteit van politie en justitie niet toe om iedere aangifte het onderwerp te laten zijn van diepgaand onderzoek.\"",
"bron": {
"titel": "VRT NWS · Clickx - seponeringscijfers phishing",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/04/14/phishing-seponeringen/"
},
"opties": [
"7 op 10",
"5 op 10",
"3 op 10",
"1 op 10"
],
"juist": 0,
"meningsvraag": "Vind je dat wie belastingen betaalt, recht heeft op een onderzoek wanneer hij bestolen wordt?",
"bronnen": [
{
"titel": "VRT NWS · Clickx - seponeringscijfers phishing",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/04/14/phishing-seponeringen/"
},
{
"titel": "ITdaily - parketten voeren een drempelbedrag in voor internetfraude",
"url": "https://itdaily.be/nieuws/beveiliging/geen-onderzoek-naar-internetfraude/"
}
],
"deelzin": "Je wordt opgelicht via internet, je kent naam en adres van de dader en je dient klacht in mét bewijzen. Hoeveel van zulke dossiers klasseert het parket zonder gevolg?"
},
{
"id": "v69",
"thema": "Regels voor jou, niet voor hen",
"type": "schatting",
"vraag": "Jouw belastingaangifte moet op tijd binnen zijn; ben je te laat, dan volgt er vanzelf een boete. Brusselse mandatarissen moeten sinds 2017 elk jaar aangeven welke mandaten ze hebben en wat die opbrengen. Hoeveel van hen deed dat *niet op tijd*?",
"toelichting": "Vaststelling van de Brusselse deontologische commissie, juli 2026.",
"opties": [
"Ongeveer 45%",
"Ongeveer 24%",
"Ongeveer 8%",
"Ongeveer 2%"
],
"juist": 1,
"cijfer": 305,
"eenheid": "mandatarissen",
"onderschrift": "bijna een kwart, diende zijn aangifte niet op tijd in. Er volgden 20 sancties: de eerste in negen jaar.",
"feit": "305 mandatarissen, bijna een kwart. De verplichting bestaat sinds de gezamenlijke ordonnantie van 14 december 2017 en geldt voor parlementsleden, gemeenteraadsleden, OCMW-raadsleden en bestuurders van openbare instellingen: elk jaar een volledig overzicht van je mandaten én van wat je ervoor krijgt.
In juli 2026 stelde de Brusselse deontologische commissie vast dat 305 mandatarissen (24%) hun aangifte niet tijdig indienden. Na gerichte herinneringen bleven er 27 in gebreke. Die werden gehoord, en er volgden 20 sancties: boetes van 10% tot 40% van één maandvergoeding. Het waren de eerste sancties ooit, negen jaar na de ordonnantie. De namen worden niet vrijgegeven.
Zet dat naast jezelf. Jij moet elk jaar aangeven wat je verdient, tot op de euro, met een boete als je te laat bent en zonder dat er negen jaar over gaat. De overheid weet via het Centraal Aanspreekpunt bij de Nationale Bank ook waar je rekeningen staan. Wat een mandataris verdient met mandaten die uit belastinggeld betaald worden, moest bijna een kwart van hen er blijkbaar aan herinnerd worden.
Eerlijk erbij, en dit is belangrijk. Dit gaat over Brussel. Vlaamse en federale mandatarissen vallen onder een ánder register, dat van het Rekenhof, en daar liggen de cijfers veel beter: van de 9.568 aangifteplichtigen voor de mandaten van 2023 dienden er 25 niets in, oftewel 0,26%. Het probleem is dus niet dat Belgische politici massaal weigeren; het is dat de ene overheid het serieus neemt en de andere er negen jaar over doet voor ze één boete uitschrijft. En het Rekenhof publiceert nergens hoeveel boetes het zelf oplegde, dus dat kunnen wij niet nakijken.",
"bron": {
"titel": "BRUZZ (4 juli 2026) - boetes voor twintig mandatarissen die niet transparant zijn over hun bijverdiensten",
"url": "https://www.bruzz.be/actua/samenleving/boetes-voor-twintig-mandatarissen-die-niet-transparant-zijn-over-bijverdiensten-2026-07-04"
},
"bronnen": [
{
"titel": "BRUZZ (4 juli 2026) - boetes voor twintig mandatarissen die niet transparant zijn over hun bijverdiensten",
"url": "https://www.bruzz.be/actua/samenleving/boetes-voor-twintig-mandatarissen-die-niet-transparant-zijn-over-bijverdiensten-2026-07-04"
},
{
"titel": "RTBF (4 juli 2026) - voor het eerst twintig openbare mandatarissen gesanctioneerd",
"url": "https://www.rtbf.be/article/transparence-des-remunerations-a-bruxelles-pour-la-premiere-fois-20-mandataires-publics-sanctionnes-11753448"
},
{
"titel": "La Libre (4 juli 2026) - twintig lokale mandatarissen krijgen een boete wegens gebrek aan transparantie",
"url": "https://www.lalibre.be/belgique/politique-belge/2026/07/04/region-bruxelloise-20-mandataires-locaux-doivent-payer-une-amende-pour-defaut-de-transparence-sur-leurs-renumerations-TU74BZKD2BFPTHEKHNF43MF7DU/"
},
{
"titel": "Rekenhof, via Forum for the Future - de federale mandatenlijst: 25 niet-indieners op 9.568 aangifteplichtigen (mandaten 2023)",
"url": "https://blog.forumforthefuture.be/nl/article/rekenhof-publiceert-mandatenlijsten-vooruitgang-aanmoedigen-om-te-ontdekken/26130"
}
],
"meningsvraag": "Vind je dat een politicus die zijn mandaten en vergoedingen niet aangeeft, even automatisch beboet moet worden als jij bij een te late belastingaangifte?",
"deelzin": "Brusselse mandatarissen moeten elk jaar aangeven welke mandaten ze hebben en wat die opbrengen. Hoeveel van hen deed dat niet op tijd?"
},
{
"id": "v73",
"thema": "Regels voor jou, niet voor hen",
"type": "schatting",
"vraag": "Een beursgenoteerd bedrijf moet minstens een derde vrouwen in zijn raad van bestuur hebben. Lukt dat niet, dan is de benoeming *nietig* en wordt de vergoeding van *alle* bestuurders geschorst tot het in orde is. 97,1% van de bedrijven voldoet. De Vlaamse overheid legde zichzelf geen wet op maar een doel: *40 vrouwen op 100 topfuncties tegen 2020*. Hoeveel waren het er in 2023?",
"toelichting": "Het gaat om de hoogste leidinggevende functies binnen de Vlaamse administratie.",
"opties": [
"Ongeveer 44 op de 100",
"Ongeveer 38 op de 100",
"Ongeveer 31 op de 100",
"Ongeveer 26 op de 100"
],
"juist": 3,
"cijfer": 26.5,
"notatie": "dec",
"eenheid": "%",
"onderschrift": "vrouwen op 100 topfuncties bij de Vlaamse overheid, tegen een eigen doel van 40. In 2020 waren het er nog 30.",
"feit": "26,5 op de 100. En het gaat achteruit. In 2020 stond de teller op 29,7%, in 2023 op 26,5%. Het doel van 40% had in 2020 gehaald moeten zijn: het staat sinds het diversiteitsplan van 28 april 2016 op papier. Het middenmanagement haalt het wel, met 43,5%. Ter vergelijking: 59% van alle personeelsleden van de Vlaamse overheid is een vrouw.
Het verschil zit niet in het cijfer, maar in wat er gebeurt als je het niet haalt. Voor een bedrijf staat het in de wet, artikel 7:86 van het Wetboek van vennootschappen en verenigingen, en de sanctie is hard: \"Elke andere benoeming is nietig\" en \"elk financieel of ander voordeel dat aan de bestuurders toekomt op grond van hun mandaat wordt vanaf dat ogenblik geschorst\", voor álle bestuurders, tot de samenstelling klopt. Voor de Vlaamse overheid is 40% een streefcijfer. Het officiële adviesorgaan schrijft zelf wat dat betekent: \"Streefcijfers zijn daarbij niet-bindende doelen (...). Streefcijfers verschillen daarin van quota of verplichte aantallen of percentages die moeten worden gehaald, vaak met wettelijke sancties bij niet-naleving.\" Er staat dus geen enkel gevolg op.
Federaal bestaat er wel een regel, met een deur ernaast. Een koninklijk besluit uit 2012 zegt dat niet meer dan twee derde van de topfuncties door hetzelfde geslacht mag worden bekleed. Maar in dezelfde bepaling staat dat daarvan \"wordt afgeweken\" wanneer het door de resultaten van de selectie, het recht op hernieuwing van een mandaat of de rangschikking van de kandidaten niet lukt. Sanctie: geen. Resultaat in 2024: bij de federale overheidsdiensten 33,6%, net boven de grens, twaalf jaar na de invoering. Bij de overige federale instellingen 27,5%, onder de grens, en lager dan de 30,0% van 2012.
En de politiek zelf? Daar is de regel voor de kandidatenlijst juist wél streng, en ze wordt ook echt gehandhaafd: het verschil tussen het aantal mannen en vrouwen op een lijst mag niet groter zijn dan één, de eerste twee namen mogen niet van hetzelfde geslacht zijn, en het hoofdbureau controleert dat ambtshalve. Klopt het niet, dan raakt de lijst niet op het stembiljet. Maar daarboven houdt het op. Over wie er verkozen raakt staat niets in de wet, en over de samenstelling van een regering staat er één zin in de Grondwet, artikel 11bis: \"De Ministerraad en de Gemeenschaps- en Gewestregeringen tellen personen van verschillend geslacht.\" Geen percentage, geen sanctie. Een regering met veertien mannen en één vrouw voldoet aan de Grondwet.
De trap is dan ook goed zichtbaar. Op de lijst: 50%, wettelijk verplicht. In de Kamer na 9 juni 2024: 64 van de 150, ofwel 42,7%. In de gemeenteraden in Vlaanderen: 41,1%. In de schepencolleges: 39,7%. In de federale regering die op 3 februari 2025 de eed aflegde: 4 van de 15, ofwel 26,7%. En als burgemeester: 19,3%.
Eerlijk erbij, twee keer. Er is een juridische reden waarom de regel voor de overheid zachter is: het besluit van 2012 is bewust als aanmoediging opgesteld en niet als absolute voorrang, om binnen de rechtspraak van het Europees Hof van Justitie te blijven. Dat is een echt argument. Het verklaart alleen niet waarom diezelfde overheid voor een bedrijf wél nietigheid van benoemingen en schorsing van alle vergoedingen aanvaardbaar vindt. En ten tweede: het cijfer van 26,5% is van 2023 en is het recentste dat wij publiek hebben teruggevonden. Het jaarlijkse voortgangsrapport dat sinds 2004 verplicht is, konden wij nergens vinden; het adviesorgaan vroeg in oktober 2025 zelf om daar \"werk van te maken\".
En in Wallonië? Daar is er niet eens een streefcijfer. Het cijfer zelf staat wel in de begroting: 30% vrouwen in de hoogste ambtenarenrang in 2024. Toen een parlementslid daar in december 2025 naar vroeg, „il faut observer le grand écart au niveau des fonctionnaires généraux avec 30 % de femmes pour 70 % d'hommes”, antwoordde de bevoegde minister dat een hervorming van het topmanagement daar misschien toe zou bijdragen. Geen percentage, geen datum. Vlaanderen haalt zijn streefcijfer niet; Wallonië heeft er geen.",
"bron": {
"titel": "Artikel 7:86 Wetboek van vennootschappen en verenigingen - het quotum voor bedrijven en de sanctie",
"url": "https://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/change_lg.pl?language=nl&la=N&table_name=wet&cn=2019032309"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Commissie Diversiteit bij de SERV, advies van 27 oktober 2025 - streefcijfers zijn niet-bindende doelen",
"url": "https://publicaties.vlaanderen.be/view-file/78968"
},
{
"titel": "Vlaamse overheid - het streefcijfer van 40% vrouwen in midden- en topmanagement",
"url": "https://overheid.vlaanderen.be/personeel/diversiteit-en-gelijke-kansen/mannen-en-vrouwen"
},
{
"titel": "Koninklijk besluit van 2 juni 2012 - de tweederderegel voor federale topfuncties, met de uitzonderingsclausule",
"url": "https://etaamb.openjustice.be/nl/koninklijk-besluit-van-02-juni-2012_n2012002027.html"
},
{
"titel": "Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen, Vrouwen in topfuncties 2024",
"url": "https://igvm-iefh.belgium.be/sites/default/files/media/documents/188%20%20%CC%B5%20%20Vrouwen%20in%20topfuncties%202024_0.pdf"
},
{
"titel": "IGVM, vijfde evaluatie van de Quotawet (23 september 2025) - 37,3% vrouwen in raden van bestuur, 97,1% naleving",
"url": "https://igvm-iefh.belgium.be/nl/pers/de-quotawet-steeds-meer-vrouwen-raden-van-bestuur-maar-evolutie-directiecomites-gaat-trager"
},
{
"titel": "IGVM, vrouwen in de politieke organen na de verkiezingen sinds 1994",
"url": "https://igvm-iefh.belgium.be/sites/default/files/media/documents/Tableaux%20synth%C3%A9tiques%20NL_0.pdf"
},
{
"titel": "Agentschap Binnenlands Bestuur, Periodiek rapport Mandatendatabank (september 2025) - 19,3% vrouwelijke burgemeesters",
"url": "https://publicaties.vlaanderen.be/view-file/79343"
},
{
"titel": "Artikel 11bis van de Grondwet",
"url": "https://www.senate.be/doc/const_nl.html"
},
{
"titel": "Waals Parlement, commissieverslag CRIC 59 van 8 december 2025: 30% vrouwen tegenover 70% mannen bij de hoogste ambtenaren, en het antwoord van de minister",
"url": "http://nautilus.parlement-wallon.be/Archives/2025_2026/CRIC/cric59.pdf"
},
{
"titel": "Waalse begroting 2026, note de genre bij de toelichting Ambtenarenzaken: de verdeling man/vrouw per niveau in het SPW",
"url": "https://finances.wallonie.be/files/Budget%202026/Budget%202026/galant/epga.pdf"
}
],
"meningsvraag": "Vind je dat een overheid zichzelf dezelfde regels moet opleggen als die ze aan bedrijven oplegt?",
"deelzin": "Beursgenoteerde bedrijven moeten bij wet een derde vrouwen in hun raad van bestuur hebben. De Vlaamse overheid gaf zichzelf alleen een doel: 40 op 100 topfuncties tegen 2020. Hoeveel waren het er in 2023?",
"kort": true
},
{
"id": "v76",
"thema": "Regels voor jou, niet voor hen",
"type": "mening",
"vraag": "Als jij iets duurs koopt, kijk je niet alleen naar de prijs. Je let ook op kwaliteit, op garantie, op wie het maakt. Een overheid koopt met jouw belastinggeld en heeft dus de plicht om niet te veel te betalen. Vind je dat de overheid bij een aankoop van miljoenen niet alleen naar de prijs mag kijken, maar dat *kwaliteit en herkomst* even zwaar mogen doorwegen?",
"cijfer": 70,
"eenheid": "van de 100 punten",
"onderschrift": "gingen naar de kostprijs bij de aankoop van 92 elektrische bussen. Tien punten naar duurzaamheid, waarop de winnende offerte de laagste score van allemaal haalde.",
"feit": "70 van de 100 punten gingen naar de kostprijs. Dat is de puntenverdeling die De Lijn hanteerde bij de aanbesteding van haar elektrische bussen, zoals ze in de commissie Mobiliteit van 7 maart 2024 werd toegelicht. Tien punten gingen naar duurzaamheid, en precies daarop haalde de winnende offerte de laagste score van alle kandidaten: 7,7 op 10. Zo werd de opdracht gegund: een raamovereenkomst voor tot 500 bussen, waarvan er in januari 2024 92 werden afgeroepen voor ruim 43 miljoen euro, gebouwd in Hongarije door de Europese tak van een Chinese fabrikant.
Wat goedkoop kan kosten, en dat is geen theorie. Dezelfde fabrikant leverde in Nederland 236 bussen voor de streek rond Zwolle en Apeldoorn. In december 2022 stelde het onafhankelijke keuringsbureau TÜV Nord vast dat ongeveer de helft daarvan nog gebreken vertoonde, onder meer bussen die tijdens het rijden naar rechts trokken, wat chauffeurs nek- en rugklachten bezorgde. Twee provincies legden een boete op van 5.000 euro per bus: in juli 2022 samen bijna 600.000 euro, voor 119 bussen die nog altijd zakten voor de test. In februari 2026, ruim vijf jaar na de levering, schreven chauffeurs nog een brandbrief over onveilige situaties.
Eerlijk erbij, en dit hoort erbij. Dit is géén Chinees probleem. De Lijn noemt haar eigen ervaringen met deze bussen uitdrukkelijk positief en bestelde er in december 2025 268 bij. De Nederlandse vervoerder die die gebrekkige vloot geërfd had, bestelde in november 2025 zélf opnieuw 73 bussen bij dezelfde fabrikant. En de Europese bouwers doen het niet beter: één Nederlandse fabrikant stond in april 2025 aan de rand van het faillissement met geannuleerde orders in drie landen, een Belgische busbouwer ging failliet waardoor honderden bussen aan de kant moesten omdat de software-ondersteuning wegviel, en een Haagse vervoerder legde in juli 2026 zijn hele vloot Duitse en Nederlandse bussen stil voor een noodinspectie. De 86 bussen die De Lijn eind mei 2026 uit dienst haalde waren niet de Chinese, maar Italiaanse.
Vier maanden later. Bij diezelfde bestelling verwachtte De Lijn ook 36 bussen van een Belgische busbouwer. Op 8 april 2024 ging dat bedrijf failliet; van de 2.500 werknemers verloren er zeker 1.550 hun job.
Mocht het anders? Hier moeten wij zorgvuldig zijn. Artikel 85 van de Europese richtlijn voor de nutssectoren zegt dat een offerte geweigerd mag worden wanneer meer dan de helft van de productwaarde uit een derde land komt. Dat is een mogelijkheid, geen verplichting, en die regel kijkt naar de oorsprong van het product, niet naar de nationaliteit van de fabrikant. De bussen kwamen uit Hongarije. Wij kunnen dus niet zeggen dat De Lijn de offerte mocht weigeren. Wat we wél kunnen vaststellen: in het volledige commissiedebat wordt artikel 85 door niemand genoemd, en het gunningsverslag is niet publiek. De vraag is niet of De Lijn de wet overtrad, maar of iemand die afweging ooit gemaakt heeft.
En jouw pakje? In 2024 kwamen er 4,6 miljard zendingen onder 150 euro de EU binnen, 91% daarvan uit China. Sinds 1 juli 2026 betaal jij 3 euro per artikel, bovenop de btw. Daarvan gaat 75% naar de Europese begroting en blijft 25% in België; geen enkele bepaling bestemt die opbrengst voor douanecontrole. En op 26 november 2025 tekende bpost, met de Belgische staat als referentieaandeelhouder, een intentieverklaring met Temu over logistieke samenwerking. Dat daarmee heffingen zouden worden omzeild hebben wij nagekeken bij de douane, het Rekenhof en het Europese antifraudebureau, en daar geen enkele aanwijzing voor gevonden.
Wat overblijft is een vraag, geen verwijt. Waarom geldt we moeten Chinese import afremmen wel voor de burger met een pakje van twaalf euro, en weegt bij een order van 43 miljoen de prijs voor zeventig procent mee zonder dat publiek is of iemand die afweging heeft gemaakt?",
"bron": {
"titel": "Vlaams Parlement, commissie Mobiliteit en Openbare Werken, 7 maart 2024 - de puntenverdeling van de aanbesteding",
"url": "https://www.vlaamsparlement.be/nl/parlementair-werk/commissies/commissievergaderingen/1808851/verslag/1811156"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Richtlijn 2014/25/EU, artikel 85 - een offerte uit derde landen mag geweigerd worden, en de voorkeur van 3%",
"url": "https://www.legislation.gov.uk/eudr/2014/25/title/II/chapter/III/section/4/adopted"
},
{
"titel": "Vlaams Parlement, commissie Mobiliteit en Openbare Werken, 7 maart 2024 - de puntenverdeling van de aanbesteding",
"url": "https://www.vlaamsparlement.be/nl/parlementair-werk/commissies/commissievergaderingen/1808851/verslag/1811156"
},
{
"titel": "De Lijn - bestelling van 92 elektrische bussen, ruim 43 miljoen euro, geproduceerd in Hongarije",
"url": "https://delijn.prezly.com/de-lijn-bestelt-92-standaard-e-bussen-bij-byd-europe"
},
{
"titel": "Verordening (EU) 2026/382 van 11 februari 2026 - het douanerecht van 3 euro per artikel",
"url": "https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=OJ:L_202600382"
},
{
"titel": "FOD Financiën - tijdelijk douanerecht van 3 euro op kleine pakketten (16 juni 2026)",
"url": "https://news.belgium.be/nl/tijdelijk-douanerecht-van-3-euro-op-kleine-pakketten-van-buiten-de-eu"
},
{
"titel": "Raad van de EU - 4,6 miljard pakjes onder 150 euro in 2024, 91% uit China",
"url": "https://www.consilium.europa.eu/en/policies/eu-action-influx-of-small-parcels/"
},
{
"titel": "Europese Commissie - douanerechten zijn een eigen middel: 75% naar de EU, 25% blijft bij de lidstaat",
"url": "https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/2021-2027/revenue/own-resources/customs-duties_en"
},
{
"titel": "bpost en Temu tekenen een intentieverklaring over logistieke samenwerking (26 november 2025)",
"url": "https://press.bnode.com/temu-signs-mou-with-bpostgroup-to-deepen-global-logistics-collaboration"
},
{
"titel": "PV Magazine (11 december 2022) - onafhankelijk onderzoek van TÜV Nord: ongeveer de helft van de 236 bussen vertoont nog gebreken, waaronder naar rechts trekken",
"url": "https://pvmagazine.nl/helft-van-de-236-elektrische-byd-bussen-nog-niet-technisch-in-orde-toch-gaat-ebs-van-start-met-de-nieuwe-concessie/"
},
{
"titel": "Mobiliteit.nl (14 juli 2022) - boete van 5.000 euro per bus, bijna 600.000 euro voor 119 bussen die nog altijd niet in orde waren",
"url": "https://www.mobiliteit.nl/ov/bus/2022/07/14/keolis-ontvangt-boete-van-5-000-euro-per-probleembus/"
},
{
"titel": "NOS (3 februari 2026) - buschauffeurs luiden de noodklok over onveilige situaties door defecte bussen",
"url": "https://nos.nl/artikel/2600733-buschauffeurs-lelystad-luiden-noodklok-onveilige-situaties-door-defecte-bussen"
},
{
"titel": "VRT NWS (10 december 2025) - De Lijn noemt de eerste ervaringen positief en bestelt 268 bussen bij",
"url": "https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/12/10/de-lijn-elektrische-bussen-byd-daimler/"
},
{
"titel": "Mobiliteit.nl (20 november 2025) - de Nederlandse vervoerder die de gebrekkige vloot erfde, bestelt zelf 73 nieuwe bussen bij dezelfde fabrikant",
"url": "https://www.mobiliteit.nl/ov/2025/11/20/ebs-bestelt-73-elektrische-byd-bussen-voor-aankomende-concessie-zeeland/"
},
{
"titel": "NOS (30 april 2025) - faillissement dreigt voor een Nederlandse busfabrikant na geannuleerde orders",
"url": "https://nos.nl/artikel/2565531-faillissement-dreigt-voor-busfabrikant-ebusco"
},
{
"titel": "AVS (29 mei 2026) - De Lijn haalt 86 elektrische bussen tijdelijk uit dienst; het gaat niet om de Chinese maar om de Italiaanse bussen",
"url": "https://avs.be/nieuws/de-lijn-haalt-86-recente-elektrische-bussen-tijdelijk-uit-het-verkeer"
},
{
"titel": "Treinreiziger.nl (17 juli 2026) - een Haagse vervoerder legt zijn volledige vloot Duitse en Nederlandse bussen stil voor een noodinspectie",
"url": "https://www.treinreiziger.nl/alle-bussen-htm-vrijdag-aan-de-kant-voor-noodinspectie-wellicht-zaterdag-wel-weer-busvervoer/"
}
],
"deelzin": "Jij kijkt bij een dure aankoop niet alleen naar de prijs. Vind je dat de overheid bij een aankoop van miljoenen ook op kwaliteit en herkomst mag wegen, ook als dat duurder uitvalt?"
},
{
"id": "v77",
"thema": "Regels voor jou, niet voor hen",
"type": "schatting",
"vraag": "Je staat te wachten voor een rood licht. Je motor draait, je voet staat op de rem, je gaat nergens heen. Je neemt je gsm even uit de houder om het volume te wijzigen. *Mag dat?*",
"toelichting": "Het gaat om artikel 8.4 van de wegcode, dat sinds maart 2022 strenger is dan daarvoor.",
"opties": [
"Ja, want je voertuig staat stil",
"Ja, zolang je niet belt of typt",
"Nee, maar alleen zolang je motor draait",
"Nee, want stilstaan betekent in de wet iets anders"
],
"juist": 3,
"cijfer": 191,
"notatie": "eu",
"eenheid": "euro",
"onderschrift": "boete, en de rechter kan er een rijverbod van acht dagen tot vijf jaar aan koppelen. Ook als je stilstond voor een rood licht.",
"feit": "Nee. En de reden staat niet waar je ze zoekt. Artikel 8.4 luidt: \"Behalve wanneer zijn voertuig stilstaat of geparkeerd is, mag de bestuurder geen mobiel elektronisch apparaat met een scherm gebruiken, vasthouden noch manipuleren, tenzij het in een daartoe bestemde houder aan het voertuig bevestigd is.\" Wie dat leest terwijl hij voor een rood licht staat, concludeert logischerwijs dat het mag.
Het antwoord ligt honderden artikelen verderop, in de begrippenlijst. Artikel 2.22: \"Stilstaand voertuig: een voertuig dat niet langer stilstaat dan nodig is voor het in- of uitstappen van personen of voor het laden of lossen van zaken.\" Artikel 2.23 zegt dat alles wat langer duurt, parkeren is. Wachten voor een licht of aanschuiven in de file is geen van beide: je neemt gewoon deel aan het verkeer. Stilstaan betekent in de wegcode dus niet: niet bewegen. De politie zegt het zo: \"Voor het roodlicht of in de file staan, wordt NIET aanzien als stilstaan of parkeren.\" Het Hof van Cassatie kwam in oktober 2024 tot dezelfde conclusie.
En dat woord is nooit besproken. Die uitzondering staat er al sinds een koninklijk besluit van 24 juni 2000 en werd in 2022 ongewijzigd overgenomen. Wat het parlement toen wél wilde regelen staat in de toelichting: de oude tekst sprak alleen over een draagbare telefoon terwijl \"andere toestellen eveneens een risico\" vormen. Over de vraag of je aan een rood licht stilstaat, gaat geen enkele zin in het hele dossier. De strenge lezing is pas komen vaststaan langs de kant van de handhaving. Formeel klopt dat, want zo staan de definities in de wet. Maar de regel waar je 191 euro voor betaalt, heeft in het parlement nooit als zodanig op tafel gelegen.
Hoe erover gestemd is. Een wetsvoorstel van vier Kamerleden, ingediend op 4 februari 2021. De nieuwe tekst kwam er via een amendement, medeondertekend door leden van zes fracties, van meerderheid tot oppositie, en aangenomen in de commissie met 14 stemmen en 2 onthoudingen, zonder één stem tegen. De plenaire keurde het goed op 13 januari 2022.
Wat het kost. Het loutere vasthouden of manipuleren van elk toestel met een scherm is strafbaar, ook een gps of een tablet, en ook als het scherm uit staat. Derde graad: sinds 1 juli 2026 een onmiddellijke inning van 191 euro, voor de politierechter 300 tot 5.000 euro, en daarbovenop kan een rijverbod komen van acht dagen tot vijf jaar. Heb je je rijbewijs nog geen twee jaar, dan is dat rijverbod verplicht.
Twee dingen die er net níet in staan. Eten en drinken achter het stuur is niet verboden; er bestaat geen artikel over chips of water, alleen de algemene plicht je voertuig in de hand te houden, en wij vonden geen enkel gedocumenteerd geval van een boete daarvoor. En het omgekeerde: wie dronken op de fiets naar huis rijdt, is wel degelijk bestuurder. Tot 1 oktober 2017 verloor je daarvoor automatisch je autorijbewijs, ongeveer 200 mensen per jaar. Dat automatisme is weg, maar de wet zegt sindsdien dat de rechter daartoe \"niet verplicht\" is. Niet: het mag niet. Voor een speedpedelec, juridisch een motorvoertuig, geldt die uitzondering zelfs helemaal niet.
Eerlijk erbij. De regel zelf is niet gek: wie naar een scherm kijkt terwijl het licht op groen springt, is een reëel gevaar. Het probleem is de vindbaarheid: je kan artikel 8.4 correct lezen en toch het verkeerde antwoord krijgen, omdat één woord uit de omgangstaal daar iets anders betekent en die betekenis honderden artikelen verderop staat. En vanaf 1 juni 2027 wordt de hele wegcode vervangen, waardoor al deze artikelnummers weer veranderen.",
"bron": {
"titel": "Wegcode.be - artikel 8.4 en de definities in de artikelen 2.22 en 2.23 (geconsolideerde tekst van het KB van 1 december 1975)",
"url": "https://www.wegcode.be/nl/regelgeving/1975120109~hra8v386pu"
},
"bronnen": [
{
"titel": "Politie - wijziging van de wegcode over gsm-gebruik: \"Voor het roodlicht of in de file staan, wordt NIET aanzien als stilstaan of parkeren\"",
"url": "https://www.politie.be/5452/nieuws/wijziging-wegcode-gebruik-gsm-als-bestuurder-van-een-voertuig"
},
{
"titel": "Wegcode.be - de onmiddellijke inningen per graad vanaf 1 juli 2026",
"url": "https://www.wegcode.be/nl/verkeersovertredingen/overtredingen-per-graad"
},
{
"titel": "Wet betreffende de politie over het wegverkeer, artikel 38 - \"is niet verplicht\" sinds 1 oktober 2017",
"url": "https://www.wegcode.be/nl/regelgeving/1968031601~invynqx4tj"
},
{
"titel": "FOD Mobiliteit - de Code van de openbare weg vervangt de wegcode",
"url": "https://mobilit.belgium.be/nl/weg/rijden/code-van-de-openbare-weg"
},
{
"titel": "Wetsvoorstel DOC 55 1776/001 (4 februari 2021) - de toelichting bij de wijziging van artikel 8.4",
"url": "https://www.dekamer.be/FLWB/PDF/55/1776/55K1776001.pdf"
},
{
"titel": "Verslag namens de commissie, DOC 55 1776/003 - het amendement aangenomen met 14 stemmen en 2 onthoudingen",
"url": "https://www.dekamer.be/FLWB/PDF/55/1776/55K1776003.pdf"
},
{
"titel": "Tekst aangenomen door de plenaire vergadering op 13 januari 2022, DOC 55 1776/007",
"url": "https://www.dekamer.be/FLWB/PDF/55/1776/55K1776007.pdf"
}
],
"meningsvraag": "Vind je dat een regel waar een boete op staat, te begrijpen moet zijn zonder dat je een begrippenlijst nodig hebt?",
"deelzin": "Je wacht voor een rood licht, je motor draait en je voet staat op de rem. Je neemt je gsm even uit de houder om het volume te wijzigen. Mag dat?"
}
]
}